मेरो आफ्नै सेरोफेरो

मुलाको गुन्द्रुक जस्तो

2012-01-20T21:04:00.003+09:00

असजिलोमा त सबै छन
जिउन भने सजिलो हुन्छ,
तर सजिलोमा जिउन
बहुत असजिलो छ,
॥
नदी छ, बिजुली छैन,
पानी छ, कुलो छैन ।
खेत छ, धान छैन,
भकारो छ, गोरु छैन,
बुहारी छ, छोरो छैन
पैसा रेमिट छ, तर काम छैन।
॥
कर तिर्नु भन्दा छलन सजिलो छ,
बिजुली ल्याउन भन्दा अंकुस लगाउन सजिलो
भ्रष्टाचार रोक्न भन्दा गर्न सजिलो छ,
देश बनाउन भन्दा छोड़न सजिलो
टायर बनाउन भन्दा पोलन सजिलो छ,
सुन्न भन्दा गफ हाँकन सजिलो
पढ्न भन्दा किताब पढाउन सजिलो छ,
किन्न भन्दा किताब लेख्न सजिलो
॥
अजबमा नभएको गजब को देश छ हाम्रो
जोडीन भन्दा टुक्रिन सजिलो,
बोक्रिन भन्दा खोक्रिन सजिलो छ,
र त हामी
नाकका मात्रै कुरा गर्छों,
बिचारा मुख भोको भएको सताब्दी भयो
न यसको बात छ, न रातो पिरो छ,
संगीको अनुहार स्याऊ जस्तो छ,
संगै हुर्केको बिचरो यो देशको मुख
ठाउँ न कुठाऊंमा चाउरी परेको
मुलाको गुन्द्रुक जस्तो छ।

जसले जे भने पनि हुने भयो र भन्या?

2012-01-04T23:19:00.005+09:00

काम कुरो एकातीर कुम्लो बोकी ठिमीतीर भने झैं, एउटा शीर्षक छ, कुरो कानी आफ्नै तालमा। केही अगाडी बिश्वब्यांक र यूएनडीपी को उपस्थितिमा बाताबरण मंत्रालयले बैकल्पिक ऊर्जा र कार्बन ब्यापार सम्बन्धी कार्यक्रम आयोजना गरेको थियो। हाम्रा मधेश तिरका मित्रले ऐन मौकामा भनी हाले "पहाडिया लोग हरदम माइक्रो हाइड्रो पहाड़में ले जाते हैन, ऐ सरासर बिभेद है। " तर्क तर्ककालागि गर्न थाले पछि यस्तै त होला भनेर हाँसो थामे। आज फेरी उस्तै उस्तै भयो।आजको बिषय थियो बताबरानीय परिबर्तन निति सम्बन्धी बार्ता एबम परामर्शमा फुल फूल्ने, रुख हेर्ने, ३० बर्षे तापक्रम रेकर्ड , नहर र नदी नियंत्रण सम्बन्धी कार्यक्रम त थिए नै, महिलाको नारा चर्कै उठ्यो। एक जना महिला आफ्नै बर्गको नारा बोक्दै बखान थालीन. कस्तो बिडम्बना भने महिला बाताबरणमै भिजेका हुन्छन पनि भन्दै गर्ने, बाताबरणमै काम गर्ने हुनाले दिमाग पनि तेजी छन है पनि भन्दै गर्ने र तिनिहरुलाई नै पैसा दिई सशक्त गर्नु पर्ने भन्दै थीइन। हिजोसम्म कास्मेटिक लगाउँदै हल्का हल्का काम गरेर कमजोर बन्दै गएका महिलाहरु बताबरणमै घुलेका भए त बताबरणीय प्रभाबले महिलालाई कम असर पर्नु पर्ने हैन? त्यसमा पनि असर उनीहरुलाई नै बढ़ी रे। केही प्रश्न सोधे शुद्ध महिला बिरोधी ठहरिने डरले केही सोध्नै भएन। अचेल त महिलाहरु बिरुद्धका कुरा सर्बजनिक ठाउँमा बोल्न पनि त हुन्न, नत्र आजिबन सत्रु नै घोषणा होला भन्ने डर। यो पनि ठिकै थियो, अझ बरता त एक अमुक ग्रुपका हस्ती जसै बोल्दै गए, अनि भन्दै गए यी बाहुन त हाम्रा बारेमा बोल्दैनन बोल्दैनन, यी एकै थरका महिला पनि किन हाम्रा जातका महिलाका बारेमा बोल्दिनन गांठे भनेर उनै तीर पो खनिन थाले। पृथ्बी तताउने ऊर्जाको खपत गर्दा हो, त्यसको छेउ छंदै कुरो कतै पनि छैन। ऊर्जा खपत गरे पछि निस्कने ग्यास हो जसले पृथ्बीलाई कुन दरमा तताउने भन्ने कुरो निर्धारण गर्छ. त्यसको कुरो कंथो कतै छैन, उल्टो हाली मुहाली चाही महिला, जनजाति, मधेशी, फुल, भुइचालो र मौसमका कुरा मात्रै। धन्न छ हाम्रो देश। अनि अब हाम्रा बुज्रुकहरूले यत्ति कुरा सुनेर निति बनाउने त होलान, अनि बिचरा मंत्री धन्यबाद पछि पनि नपढेर के गरुन त? यो देश यस्तै रफ्तारमा जाने हो भने गोडा ५० अई बर्ष यस्तै यस्तै मनगढन्ते हुने पक्कै भयो जस्तो लाग्न थाल्यो।

बाबुरामको आगमन: जनताको चाहना

2011-09-03T11:16:00.003+09:00

देशले सांसद्संग १७ चोटी प्रधानमंत्रि माग्यो, कोही टस को मस भएनन, ७ चोटीमा थाक्ने प्रचण्ड, अर्कै माला जपेर बस्ने खनाल मिलेर जन्मेको दिनदेखी कहिले हुत्तिने भन्ने खालको एउटा सरकार बन्यो। एउटा फोटो टांगने उदेश्यले बनेको सरकार लक्ष पूरा गर्यो गयो। यति हुँदै गर्दा देशमा अब एक जना मात्रै बांकी रहे जसमाथी सबैको आश, भरोसा र साथ थियो। यो देश कस्तो छ भने, पुलिसले चोर समाते पुलिस हिरो हुन्छ, अर्थमंत्रिले राजस्व उठाए उनी हिरो, पैसा नतिर्नेको लाइन काटे बिजुली मंत्री हिरो, उनलाई ऊर्जा मंत्री नभन्दा हुन्छ, किनकी नेपालमा अरु उर्जाको कतै नाम निसान छैन, भएको बाताबरण मंत्रालयमा छ। भलै जांदा जाँदै उनले उट्पट्याङ निर्णय गरेर गए। पानी फुटाएर हाड्रोजन निकालने, बालने र बिजुली निकालने त्यों पनि काठमाण्डुको तिन आना जग्गामा। उता अर्का सांसद सांसदको जागीर खांदा खाँदै बाख्रा ऋण लिये, मासु पसल खोले, म नबउद्धेमी भन्छन, भोली निति नियम कसले बनाउने? र पनि हिरो नै छन।

मरुभूमिमा भेटिएको कुवा जस्तो, ब्याबहारमा रुवा जस्तो, नियममा फलामजस्तो, गाडी खोजे एकदम सस्तो र त हिरो भए। यी त भए गरेका काम अब गर्न बांकी काम हेरौं त।

१। भ्रष्टाचार निर्मूल : एस्सो हेर्दा नै अचम्म लाग्छ, १५,००० तलब खाने कर्मचारीको ३ जना छोरा छोरीहरू १०-१०,००० का दरले तिर्ने स्कुलमा पढ्छन, पेंसन पौने बेला सम्मको आमदानीले छेउ नलाग्ने गरि घर घडेरी, गाडी को बंदोबस्ती छन। स्कुलको फी घटाउने, कर्मचारीलाइ केही सहूलियत थप्ने र अझै १००% तलब बढाउने हो भने कर्मचारीबाट हुने याबत समस्या को हल हुन्छ।

२। शिक्षामा लगानी: कोर्स एस्सो हेर्दा घोकर लेखने बानी लागेका बिद्यार्थीलाई प्रकृतिसंगको सामीप्यता बदैदिने बित्तिकै कैयौं गुना बिद्वता बढ्दछ। प्रकृति देखाउन लगाउने बाध्यकारी नियम बनाउने, बिश्वबिध्यालयका बिध्यार्थिलाई सम्बंधित क्षेत्र हेर्ने गरेर अध्यन भ्रमनमा पठाउने ब्यबस्था मिलाउने। सबै तहको पाठ्यक्रमको परिमार्जन गर्न आयोग बनाउने।

३। बिज्ञान र प्रबिधिमा बिकास: बिज्ञान र प्रबिधि पढेर राजनीति तीर लागेका प्रधानमन्त्रीले सायद यसमा भए गरेका समस्या बुझेकै हुनुपर्छ। राष्ट्रिय लगानीको थोरैमा १% भयो भने पनि एहा त अति नै राम्रो हुने थियो। ०.०... को दर मा गरिएको लगानीले के दिने हो? बिज्ञान र प्रबिधिका क्षेत्रमा लागेका मान्छेको तलब अरु ५०% बडाइदिने हो भने २-३ मा चक घोटन दौड्न पर्नेछैन। बरु ब्रिती बिकासको लागि प्राथमिकताका आधारमा आयोजना अनुसंधान ब्रितिमा बढ़ावा गर्ने र सम्बंधित उध्योगहरुलाई समन्वयकारी भूमिका खेल्न लगाई अनुसंधान र बिकासको प्रारूप बनाउन लगाउने काम अति नै महत्वपूर्ण हुनेछ।

यति छोटो समयमा यहाँ भन्दा बढ़ी हामीले आश नगरे पनि हुने होला। अरु त छंदैछ, संबिधान, शान्ति प्रक्रिया, बेपता छानबीन आयोग निर्माण, राहत, महँगी नियंत्रण र सुरक्षा त नियमित कार्यक्रम भै नै हाले। यो अंतिम भरोसा जगाउने कार्य भयो भने निभी सकेको नयाँ नेपाल बन्छ कि भन्ने पुरानो सपना पुन एक चोटी जनमानसमा स्थापित हुनेछा। आखिर जनता नै जागने त हो देश बनाउने, नेता त फगत अगाडी हिड़ने मात्रै हुने हुन।

प्रथम जैबिक ऊर्जा राष्ट्रीय सम्मलेन सम्बन्धी अखबारका समाचारहरु

2011-08-25T23:15:00.006+09:00

राष्ट्रिय

राष्ट्रिय जैविक ऊर्जा सम्मेलन सुरु गोरखापत्र समाचारदाता

ललितपुर, भदौ ७ गते । नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञाप्रतिष्ठान नास्ट)को आयोजनामा जैविक ऊर्जा प्रबर्द्धनका लागि नेपालमा पहिलोपटक 'राष्ट्रिय जैविक ऊर्जा सम्मेलन' बुधबारदेखि सुरु भएको छ ।

नास्टको प्रमुख आयोजना तथा वैकल्पिक ऊर्जा प्रबर्द्धन, विश्व वन्यजन्तु कोष र प्राक्टिकल एक्सन नेपाल सहआयोजक रहेको सो दुईदिने सम्मेलनमा जैविक ऊर्जाको प्रबर्द्धन तथा प्रविधिको विकासका साथै सरोकारवाला निकायको ध्यानाकर्षण गर्ने बताइएको छ ।

उक्त सम्मेलनमा ८० भन्दा बढी विज्ञ, प्राज्ञ, अनुसन्धानकर्ता, विद्यार्थीहरूको सहभागिता रहेको छ भने करिब २२ वटा कार्यपत्र प्रस्तुत हुने कार्यक्रम रहेको आयोजकले जानकारी दिएको छ ।

विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री लेखराज भट्टले सजीवनको तेल राखिएको बत्ती बालेर जैविक ऊर्जा सम्मेलनको उद्घाटन गर्नुभयो । उहाूले विज्ञहरूको उचित धक्काले मात्र नीतिनिर्माता तथा सरोकारवालालाई विज्ञान प्रविधिको विकासका लागि सोच्न बाध्य पार्ने बताउनुभयो ।

मन्त्री भट्टले मुलुकलाई ऊर्जामा आत्मनिर्भर कसरी बनाउन सकिन्छ भन्ने कुरा चुनौतीका रूपमा देखिएकाले नवकरणीय ऊर्जा तथा जैविक ऊर्जामा अध्ययन अनुसन्धान तथा लगानी बढाउनुपर्ने धारणा व्यक्त गर्नुभयो । उहाूले राजनीतिक दलका नेताहरूलाई विज्ञान प्रविधिका विषयका बारेमा धेरै थोरै मात्र ज्ञान हुने भएकाले विज्ञहरूले अध्ययन अनुसन्धानका अलावा नेताहरूलाई विज्ञान प्रविधिका बारेमा जानकारी दिन आग्रह गर्नुभयो ।

नास्टका उपकुलपति सुरेन्द्रराज काफ्लेले सम्मेलनमा जैविक इन्धन उत्पादनको आवश्यकता, प्रयोग र प्रविधिको विषयमा विज्ञहरूबीच छलफल हुने र सो छलफलले नीतिनिर्माताका लागिसमेत उपयोगी हुने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो । उहाूले नास्टमा चालु आर्थिक वर्षभित्र जैविक इन्धन गुणस्तर मापनप्रणाली स्थापना गर्न लागेको बताउनुभयो ।

नास्टका सचिव डा. प्रकाशचन्द्र अधिकारीले हाल जैविक इन्धन तथा नवकरणीय ऊर्जाको लागि बनेका नीतिनियमहरू समयानुकूल परिमार्जन गर्नुपर्ने भन्दै प्रयोगकर्ता, अनुसन्धानलाई प्रोत्साहन दिनुपर्ने बताउनुभयो ।

नास्टका वरिष्ठ वैज्ञानिक डा. रविन्द्रप्रसाद ढकालले सम्मेलनको उद्घाटन सत्रमा जैविक ऊर्जाको विषयमा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । उहाूले अबको युग हरित युग भएकाले जैविक इन्धनको विकास तथा प्रबर्द्धनका लागि सरकारले उचित ध्यान दिनुपर्नेमा जोड दिनुभयो । विश्वमा प्रयोग हुने ऊर्जामध्ये करिब १५ प्रतिशत ऊर्जा जैविक ऊर्जा हुने गरेको डा. ढकालले जानकारी दिनुभयो ।

First national bio-energy conference

Posted by FNN on Aug 25th, 2011 and filed under English Headlines. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry

Lalitpur: The first national bio-energy conference aimed at finalizing the future strategy following deliberations on the nationwide efforts to promote bio-gas and bio-diesel across the country began here today.

Some 80 people working in the bio-energy policy, technology and promotion sector are taking part in the two-day conference organized by Nepal Academy of Science and Technology (NAST) with support from the Alternative Energy Promotion Centre, World Wildlife Fund and other organizations.

Altogether 22 working papers on bio-fuel, bio-diesel, bio-gas and converting solid waste into energy are to be presented by experts at the conference. Ten working papers were presented on the first day of the conference.

Inaugurating the conference, Minister for Science and Technology, Lekhraj Bhatta said the experts concerned should work towards making use of solid waste in the form of alternative energy, and also aware the political leadership to develop necessary policy in this regard.

Secretary at the Ministry of Science and Technology, Tana Gautam, Secretary at the Ministry of Forests and Soil Conservation, Krishna Gyawali and Vice-chancellor of NAST, Prof। Dr Surendra Raj Kafley shed light on the importance of alternative energy and the need to promote it.

:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::

The Rising Nepal:

कसम खांदैछ्न

2011-07-08T18:52:00.000+09:00

हीनता र ग्लानिको ओड़ार भित्र
अन्धकारमा टुकी खोज्दै
हिड़ने खुट्टाको अभाबमा लम्पसार पर्ने
भोकमरीका शिकारी, रोगब्याधिका भकारी
ती सोमालियालीहरू, बिबशताको रांकोमा
बुशको पुतला जलाउने शक्ति लिन पाउरोटी खोस्दैछ्न।
*******************************************
आत्मा स्वाभिमानको बिछ्यौनामा
रास्त्रबाद्को सिरानी हाली
धुइपताल दुमसे प्वालामा
बुशको किरिया बस्न
उता सद्दाम सिनोमा नून हाल्दै
निर्धक्कसंग आपत्तिको पर्खाल चढ़ी गिर्जाघर जाँदैछ।
***********************************************
आत्मा रति प्राप्तिको लागि
रक्त पिपाशु कोकिने
फुजीमोरी संग हातेमालो गर्दै
आयाकुचोका गुजमानका जनयुद्धमा
गिद्दे आँखा गाडदै
आशक्ति र बिरक्तिमा भुट्भुटीदैं
मानबलाई जनाबर सम्झी
पानीको चौघेरा भित्र पिंजडामा, चिसो छिंडीमा
परिबर्तनका स्रष्टालाई
धुपौरेको आंगनमा थंक्याई
तिनै बिश्व मालिक
दुनिया संग चिएर्स गर्न आतुर छ।
**********************************
प्रशान्तको गहिराई, हिमाली उचाईको सिमाको परिधिमा
बुश र गोर्बाचोव को छात्ती फोड़न
याल्त्सिन र क्लिन्टनको मुटु चिर्न
उत्तरको तरबार र बन्दुक बोकी
भोक, रोग, आक्रोश अनि जोशमा
दाया र बाँयाको बजामा
मार्चपास गर्दैछ्न अनि संसार फेरने कसम खांदैछ्न,
पेरुभियाली भएर।
********************************************
( अचम्मै भयो! जनदीप पुस्तकालयको मुख पत्र जनदीप निस्कंदा प्रेसमा दिन तयार बनाएको पांडुलिपि फेला पर्यो। पल्ताउँदै गएं, ठीक १९ बर्ष अगाडी लेखेको मेरो कडा अंतरास्त्रिय कबिता पो देखियो। दुम्सीको प्वाल्मा सद्दाम भेटियो, भाबिस्य ज्ञाता जस्तो! पेरुभियालीको कसम पूरा नभए पनि मेरो त्यों बेलाको कबिता जस्ताको तेस्तै । यो कबिता प्रथम भएर पुरस्कृत पनि भएको थियो त्यतिबेला। लेखेको मिति साएद त्यों बेलाको लक्ष्मी पूजा, तर पांडुलिपि तैयार परेको मिति भने - २०४९, १०- ११ )

मेरो आफ्नै कुरा

2011-07-04T15:15:00.001+09:00

विदेश बस्दा अलि बढी नै कलम चल्ने, आँखा घुम्ने रहेछ. स्वदेश फर्केपछि भने डांडा आफ्नै, हिमाल आफ्नै, समाज आफ्नै कसको कुरो खोतल्ने भनेर हो कि, या घर परिबार, जागिर, नातेदार, इस्टमित्र सबै संग को संगतले हो त्यति कलम चलाउन पाइँदो रहेनछ या चल्दो रहेनछ. जे भए पनि थप कलम चलाउने भरमग्दुर प्रयाश गर्दै छु. यति हुँदा हुँदै पनि मलाइ स्वदेश या विदेशबाट यति धेरै माया गरिदिनु भयो, पोहोर साल भन्दा ऐले धेरै देशबात पाठक थपिदिनु भयो र मेरा मनका कुरा बुझिदिनु भयो, त्यसको लागि मुरी मुरी धन्यबाद. महिनाको एउटा लेख भनेको हुन् त खासै केहि हैननी, तर पनि आफ्नै रफ्तारमा जानु नै ठिक लागेर आफैलाई प्रेसर नदिइकन निरन्तरता दिंदै जाने कोशिश गर्दछु.

चित्र आफै बोल्छ भनेर यसको ब्याख्या गरिन मैले. १०० काटेका देशहरु :

Nepal

2,389

United States

898

Russia

357

Germany

188

Qatar

170

Japan

144

United Kingdom

143

Iran

128

Netherlands

११७

युक्रेन 104

भूमंदलामा छरिएका पाठकहरु

यो जानकारीले कुन विधामा कलम चलाउँदा धेरैको चासो बढ्दो रहेछा भन्ने पनि मेसो पाइने रहेछ. यसैले आफ्नो मन पनि खुल्ने, जानकारीमुलक पनि हुने, र कसैलाई उपयोगी पनि हुने लेख हरुमै हात चलाउने कोशिस गर्नेछु .

बढी हेरिएका पृष्ठहरु :

नेपाकेम संगको भलाकुसारी !

Jul 3, 2010, 1 comment

671 Pageviews

My Academic Set- up

Dec 5, 2008

334 Pageviews

बालकको खुत्रुकेको पैसा पुस्तकालय बनाउन दान !

Nov 13, 2010, 6 comments

269 Pageviews

नयाँ बर्ष २०११ को मंगलमय शुभकामना!

Jan 1, 2011, 1 comment

216 Pageviews

हराएको नयाँ नेपाल

Jun 1, 2010

166 Pageviews

को ठीक, को बेठीक?

Jun 7, 2011, 4 comments

112 Pageviews

बिज्ञानको बिकास कहिलेबाट शुरू गर्ने?

Jul 28, 2010, 3 comments

94 Pageviews

बांदरिकृत मनुष्य !!!

Jul 5, 2010, 2 comments

93 Pageviews

हार्दिक शुभकामना

Apr 15, 2011, 1 comment

92 Pageviews

हैसियत अनुसारकै हैन र काम गर्ने?

नोव30,2010

81 Pageviews

प्रयोग गरिएका ओएशरु :

Pageviews by Operating Systems

Windows

6,496 (96%)

Macintosh

84 (1%)

Linux

79 (1%)

iPhone

41 (<1%)

Other Unix

18 (<1%)

Nokia

6 (<1%)

iPad

5 (<1%)

Android

2 (<1%)

Apple

1 (<1%)

हेर्न प्रयोग गरिएका ब्राउसर्सहरु

Pageviews by browsers :

Internet Explorer

3,283 (48%)

Firefox

1,999 (29%)

Chrome

888 (13%)

Opera

471 (6%)

Safari

80 (1%)

Netscape

24 (<1%)

Mobile

23 (<1%)

NS8

19 (<1%)

OneRiot

13 (<1%)

Shiretoko

8 (<1%)

श्रोत - गुगल

नेपाल ले किन दुःख पायो त?

2011-07-02T10:14:00.004+09:00

(फोटो साभार -खबर संसार, )

नेपालले दुःख पाउनुको कारण .. ......... ......... .....
Population: 2 crores
18 lakhs retired
60 lakhs in Govt;
40 lakhs in District & Zonal Govt.
(Both categories don't work)
6 lakhs Overseas Job (don't work for Nepal)
40 lakhs in school

2 lakhs are under 5 years
30 lakhs unemployed

2.4 lakhs u can find anytime in hospitals

Statistics says u find 1,59,998 people anytime in jail

The Balance 2 are U & Me.

U are busy ' checking Mails / sending fwds.. ' !!

HOW CAN I HANDLE NEPAL alone?

Live and Love Laughing!!!

(साभार- इमेलको इन्बोक्स, झट्ट हेर्दा घत लाग्यो, पोस्ट गरें। )
पुनश्च: तथ्यांक मिल्छ मिल्दैन थाहा भएन, तर मोटामोटी यस्तै त हो हाम्रो देश को हालत, हैन र?

पोखराको सम्झनामा

2011-06-15T16:29:00.000+09:00

बिना बकसको एउटा गौथलीको गुण बनाउने अभियानमा लाग्दा लाग्दै बहुत थाकियो। पेशा ले एक थोक, सिकाउनु पर्ने अर्को थोक भएपछि साएद सृस्ष्टिकर्ता बिष्णुलाइ पनि बैराग लाग्दो हो, हामी त मनुष्य न परियो । बिहान जुरुक्क उठ्यो, नित्यकर्म गर्यो, कामधाममा दौड़ियो, जब बेलुका हुन्छ अनि बास फर्कियो, के के भयो सोधपुछ गर्यो, दिन उसै गरि उही रफ्तारमा पट्यारलाग्दो चलेको छ, चलेको छ। नजानेकाले सिक्ने, जानेकाले सिकाउने त होला भन्दै मिस्त्रिहरुलाई हामीहरूले खुब सिकाउने चेष्टा गर्यौ । हुन्न यहाँ त, यस्तै हो, अलि अलि खेर त गैहाल्छ आदी इत्यादी भन्दै आफ्नो जिद्दी नछोड़ने। समझाए पनि उही नसंझाए पनि उही, बोले पनि उही नबोले पनि उही, हेरेर बसे पनि उही नहेरे पनि उही भने पछी कति टेन्सन लिने भन्दै बिना योजना कुम्लो ताम्लो बोकेर सपरिबार कलंकी झरियो। बिदेशीको नयाँ बर्ष त मनाइयो आफ्नो किन नमनाउने भन्दै सुन्दरीजल गएको झझल्को थियो, असिना पानी, मान्छेको भीड़ र चिप्लो बाटोले घुमाइको जुन मज्जा आउला भन्ने थियो त्यों नभएको झोंकमा पोखरा हानियौं।

३ जनाको सिट्मा ४ जना, ६ घंटाको बाटो ५ घंटामा, बाटामा भन्दा हाबामा बढ़ी दौडने सुक्ष्मबसमा चढ़ी पोखरा पुगियो, फेवातालाको किनारमा बास बसियो। दिन मिलेकै रहेछ, आगन छेउमै चुच्चा र थेप्चाको दोहोरी जमेको रहेछ। ढाकाटोपी लाएका चुच्चा र पुटुक्क परेका थेप्चाहरु रमाइलो मानेको खुब रमाइलोले हेरियो। बिहानको सूर्योदय हेर्न एउटा ट्याक्सी बोलाको ७ बजे घाम उदाउन्छ, म ५ बजे औन्छु भन्यो। कस्तो अचम्म, टूरिस्ट बोकेर गैराख्ने चालकलाई कति बजे घाम उदाउन्छ भन्ने पनि थाहा छैन, घामको डल्लो ६ बजे सरान्कोटबाट हेरियो। मिठो कफी पिउँदै उत्तर तीर हेरेको, आफैं माथि घोप्टेलानजस्ता अन्नपूर्ण र मछापुच्छ्रे फिस्स हाँस्दै थिए। थोरै तुवांलो तर त्यसलाई सजिलै जित्ने जस्ता हिमलहर साच्चै सुन्दर र मनमोहक थिए। त्यसको ठीक तल नदेखेको तर सुनेको डाँडो थादिएको देखे, जाम जाम लाग्यो, पुन घर सल्लाहा भयो अनि लागियो उतै। पोखरा जांदा आउने बाटो भन्दा केही फरक, बददै गरेको भन्दा पतालिँदै गरेको बस्ती, रेलका डिब्बा जस्ता लामा बस , अर्कै लबज र शैलीमा बोलिने बोलिहरू साँच्चै मलाई अनौठो अनुभूति दिलाउने खालका नै थिए। अलि अलि बानी त घर बाट पनि परेको हो, तर अहिले माहोल नै अर्कै। फेदी हुँदै हुइकिएको यो बस बिस्तारै नाउडांडा उक्लियो,नागढुगा उक्लिए जस्तै गरि। हाम्रो योजनामा लुम्ले पुग्ने थियो। बाटोमै देखियो प्रचण्डको जन्म थलो, त्यसलाई पार गरेको केही बेरमै हामी कांडे, लुम्ले पुगियो। हिमाल देखिएला भनेको केही देखिएन, तर बर्षों पहिले बेलायतिले बनाइदिएका कृषि अनुसंधान केंद्र प्रकृतिको बिचमा जमेको आकर्षक मिराज जस्तो थियो। पशुपालान केंद्र थिए, पशु थिएनन, कर्मचारी ब्यानर झुन्ड्याएर बसेका थिए । पाहुना घर र कर्मचारी आबासगृहहरू पाहुना घर र कर्मचारी आबासगृहहरू यत्रतत्र छरिएका होलीडे इन जस्ता मन लोब्याउने थिए। रमाइलो अनुभूति संगालेर हामी पुन पोखरा नै फर्कियौं।

नयाँ बर्ष पनि घुमियो, लुम्लेको चिसो हाबा र सारंकोटको चिर्बिर पनि खूब सुनियो , फेवा र बेगनासमा आफ्नो दर्पण हेरियो, पोखरेली जेठोबुढो र मोहि खाइयो, तेहि रमाइलामा कबिता लेख्न भुसुक्कई बिर्सिएछ।

को ठीक, को बेठीक?

2011-06-07T02:03:00.006+09:00

नेपाल फर्केको पनि बर्ष दिन नाघी सक्यो। यो समय खन्डमा समाजको चिर्फार गर्दा सामाजिक चेतना नबढेको भनी हाल्न पनि मिल्दैन, बढेको छ किनकी सब आ-आफ्नो अधिकारका कुरा गर्न सकने भएका छन. तर अफ्सोच, बाटो फुकाउने भन्दा अड्काउन जान्ने नै आफुलाई ठुलो र सक्षम भएको सम्झंछ। बाटामा हिंड्यो भने , कि नेतालाई गाली गर्ने राजनीति, कि बाबा, माता योग आदिका कुरा। भद्र भालाद्मीका मुखबाट अरु केही सुन्न पाईन्न। पहिला पहिला हाम्रो पालामा मास्टरलाई तं नभनेजस्तै बाबालाई आदरार्थी भन्दा अरु प्रयोग गर्ने कुरा पनि भएन। हाकिम साहेबहरुका भुंडी घटने अचूक उपाए भन्दै योग सिकाए, गुरुको चाकरीमा कतिले ऑफिस छोड़े, कतिले बर्ष दिनको दशै छोड़े, स्वदेश भए स्वदेश, बिदेश भए बिदेश धाए। बिस्तारै योग गुरु बाट आधा भगवान भए, पाऊ दर्शन पाए, बिभूति दान देखि लिएर थोर बहुत रोग फाल्छु भन्ने नै भए। रोग जाए नजाए भक्त आते रहे। उनको मनोबल बददै गयो, कोकाकोलालाइ गाली गरे, राम्रै गरे. सितामोल नखाऊ कि चूर्ण खाऊ, कि हाबा खाऊ भन्दै हिंडे। साक्षात्कार भगवानले भनेको कुरा किन काटने भन्दै गए। उनी अगि बददै गए। जिरा हाल, ल्वांग हाल, बेसार हाल, जे भेट्छौ फरक पर्दैन। बस! पिन, धुलो बनाऊ, औषधि खाऊ, संजोकले बिसो भयोभने भयो नत्र भगवान भरोसा। क्या काइदा उपचार बिधि। न वीडियो एक्स-रे, न बायोप्सी, आश्रम जाऊ, कुंडेको भात खाऊ, १ महिना घर बस, रोग बिसो भएको भ्रम पाल। बिधि यो न थियो।
उनी घुम्न हरिद्वार मात्रै हैन, नेपाल पनि खूब आउंथे. उनको भ्रमण राजकीय भ्रमण बराबर हुन्थ्यो, प्रधानमन्त्री जो सुकै होस- पश्चगामी देखि अग्रगामीसम्म - उनलाई भेटने लाइनमा हुन्थे। बिद्वान, युबा, महिला सबैको मुखार बिन्दबाट उनैको भक्ति। एक रोग माथी पर्दा हाल्नु कति खतरनाक हुन्छ? कसैलाई बाल मतलब छैन। नेपालमा उनले बिस्कुट ल्याए पनि चूर्ण, चामल ल्याए पनि उनकै चूर्ण, प्लास्टिकको झोला ल्याऊ तर रामदेवको म्याट भन, कर फ्री। दाम कमाउने क्या काइदा। +२ र हस्पिटलले आफुलाई प्रयोगशाला भने जस्तो। अरु कसैलाई कार्यक्रम गर्न नदिने आर्मीले टुंडिखेल पनि छोड्छ, उनका भक्त भने बोरामा पैसा हाल्छ्न, निसुल्कमा औसधी दान भन्दै स्वेच्छाको चन्दा थाप्छ्न र अध्यागमन काट्छ्न । दुबै खुस। उनलाई न कोका कोला, न गंजी, न भुडिको चिंता। आश्रम छोडेर योग प्रशिक्षक, डाक्टर, फार्माकोलोजिस्ट, हुँदै बिद्वान बनेका बाबालाई फेरी इकोनोमिस्ट हुने झोंक चलेछ, फुके: बिदेशी माल फाल स्वदेशी माल खोज, १-२ रुपियाका नोट छाप, भ्रष्टाचार तमाम। एता हेर्यो आफ्नै मान्छे, उता हेर्यो आफ्नै मान्छे, रहर पनि लाग्दो हो, मान्छे न हो, मनामोहनको कुर्ची ताक्नु स्वभाबिकई होला। हुंदा हुँदै मनामोहनको काउसो पो बन्न लागे त। Jack in all Master in non. सबै थोक जान्ने, सबै क्षेत्रको बिग़्य भन्दै सर्बोपरी छाउने योजनामा कहा सम्म पुग्ने हो? उनै जानुन। तर हाम्रो काम अनुजा होस कि, यूनिटी होस , एकै रातमा धनि हुने जंतर होस, ठीक र बेठीक त छुत्याउँदै जानु पर्यो नि। हाम्रो टुंडिखेलको बोराको पैसा अर्को साल भोट किन्ने साधन पो बन्दै छ ? जे भए पनि राम भरोसामा बसने बानी लागेका हामीलाई कति असर पर्छ, हेर्दै जाऊं।

बायु प्रदुषण: बाहिरको होइन घर भित्रको

2011-05-15T14:35:00.000+09:00

उपत्यका भौगोलिक दृष्टिले अन्य शहर भन्दा नितान्त अलग छ र त्यसैले यहाँ भएको प्रदूषित बायुको प्रसारण पनि एकदम संकुचित छ। यसको प्रत्यक्ष अनुभव हामी नेपालको कुनै पनि कुनाबाट काठमांडू आउंदै गर्दा गर्न सक्छौं। जाडो या गर्मीमा नदी किनारको हाबा र केही धुलो खांदा खाँदै एक्कासी काठमांडूको बिशेष गन्ध नाकमा च्वास्स पसे पछि निदाउँदै गरेको मान्छेले पनि बायु प्रदूषणको छनक पाउँछ। यसरी नागढुंगा केही अघि सम्म एक लक्ष्मण रेखा जस्तो थियो जसलाई पार गर्ने बित्तिकै प्रदूषित संसारमा पसेको अनुभूति हुन्थ्यो, तर अहिले यो रेखा तन्किँदै छ र कच्ची बाटो हुँदै बिस्तारै गाऊं पस्दै छ। तर अझै पनि प्रकृति उस्तै उस्तै छ। भित्र(काठमाडौं उपत्यका) को बायु हानिकारक केमिकल युक्त छ भने बाहिर(उपत्यका बाहिर, बिशेष गरी सडक किनार) भने धुलोको एरोसोल(धूलिकण युक्त बायु) को बाहुल्यता छ। यसरी काठमांडू छोड्दै गरेको मान्छेले धुलोको प्रदुषणको सामना गर्न तैयार हुनु पर्ने भएको छ भने भित्र पस्दै गरेको मान्छेले धुलो सहितको अन्य हानिकारक बायुको सामना गर्न तयार हुनु पर्ने भएको छ। यो बिगत एक दशक मात्रै पनि हेर्ने हो भने जसरी हाम्रा युबाहरू बिदेशीय, ठीक त्यसै गरी प्रदूषित बायु पनि काठमांडूबाट बाहिर छरिँदै छ। पहिले नागढुंगाबाट हेर्दा चितवन र धादीङका परका डांडा देखिन्थे तर अहिले मुस्किलले नौबिसे देख्न सकिन्छ। साउने झरीले केही पखालिएको आकाश त्यही रुपमा १ महिना रहला, तर लामो समय सम्म रहन्न। औद्योगिक बिकास नहुँदा नहुँदै पनि यसरी प्रदुषण बढ्नु भने एक बिडम्बना नै हो।
बिहान बेलुका यस्सो टहलिन जांदै गर्दा हाबा खान हिँडेको भन्ने कहाबत अब एकादेशको कुरा बन्दै छ। अब त धुलो र फोहोरको थुप्रोबाट निस्कँदै गरेको बायुपान नै नियति बन्दै छ। यो त खुला आकासको कुरा भयो, यसबाट वाक्क भएर धेरै मान्छेहरु हिजो आज घर भित्र बस्ने, भेटघाट पनि घर भित्रै गर्ने बानिको बिकास हुँदै गरेको छ। सरसर्ती हेर्दा एक जना मान्छेले खुला आकाशमा मुस्किलले ३-४ घन्टा बिताउने गर्छ र बांकी समय भनेको घर या अफिसमा बिताउने गर्दछ। गृहणीको त झनै बढी समय घर भित्रै बित्ने गर्दछ र मार्निंग वाक् गर्ने मशीनहरु समेत घर भित्र पस्न थालेका छन। यही सेरोफेरोमा हाम्रो बन्दै गरेका घरहरू कति कम प्रदूषित छन त? यसको चिरफार र जानकारी अत्यंत जरुरी हुन आउँछ। म यी कुराहरु बूंदागत रुपमा राख्ने प्रयास गर्दै छु जून कुरा आम मान्छेलाई समेत जिबनोपयोगी हुन सक्छ।
१। जैबिक प्रदुषण : जिबाणु, कीटाणु, ढुंडी, ढुसी, पोलेन र तिनीहरूबाट निस्कने फोहोरमैलालाई जोड़ने हो भने यिनीहरुको तौल हरेक घरमा एउटा सिरानीको तौलको आधा जति हुन आउंछ। यिनिहरु एरोसोल मात्रै हैन हामी सबैलाई थाहा छ, थुप्रै रोगब्याधका घर पनि हुन। त्यों भन्दा बढ़ी तिनिहरू प्रजनन समेत गर्न सक्ने हुनाले बहुत सचेत हुनु पर्दछ। तिनिहरू आद्रतामा बढ़ी फस्ताउने हुनाले प्रतिबाष्प युक्त कोठा बनाउन छिर्न सक्ने गरी झ्याल राख्ने र कपडाहरुलाई नियमित सुकाउनु नै उपयुक्त हुन जान्छ।
२। न्यून बाष्पिकरणयुक्त जैबिक पदार्थ(भोलाटाइल अर्गानिक कम्पाउंड, VOC): नक्कली काठ (OSB र फाइबर) बाट निस्कन सक्ने फोर्माल्डीहाइड़ भनिने ग्यास, कार्पेट र फर्निचरबाट निस्कन सक्ने साइनाइड र फोर्माल्डीहाइड़ जस्ता हानिकारक रसायन, सर्फ़, बढी स्प्रे, पेंट्स, ग्लू, कार्पेट याडेसिव, कस्मेटिक आदिबाट निस्केको VOCs हरुले हामीलाई आक्रांत बनाइरहेको छ। यिनीहरु प्रयाजस्तो अर्बुद रोगका जननी मानिन्छन। यसैले प्राकृतिक समानको उपयोग गर्ने बानी बसाल्ने, झ्याल ढोका खोलेर मात्रै यस्ता समानको प्रयोग गर्ने, र सकेसम्म बस्नादार चिजहरुको उपयोग कम गर्नु नै उत्तम मानिन्छ।
३। धुम्रपान: चुरोटलाई अर्बुद लट्ठी नै भने पनि यसको प्रयोग अझै रबाफको बस्तु बनिरहेको छ। अझ घर भित्र नै यसको पान गर्नाले लामो समयसम्म यसको मात्रा बढ़ी हुन्छ। अझ घर भित्र कुनै एक कोठालाई बनाउनु पनि कुनै पनि कारणले उपयुक्त मानिन्न किनकी ग्यास एकआपसमा घुलित हुन्छन र भेन्टिलेसन नहुने बित्तिकै घर भित्र फैलीं जान्छ। त्यसैले सबैको घरलाई धुम्रपान निषेदित क्षेत्र बनाई धुम्रपान गर्ने परे खुला आकासमुनी गर्ने बानी बसाले थोरैमा पनि लामो समय बिताउने घर कम बिशाक्त हुन जान्छ।
४। गर्हौ धातु (हेवी मेटल): क्रोमियम, मर्करी, र शीशा(लेड) अति बिशाक्त धातुको ग्रुपमा राखिन्छ जसलाई हामी यो या त्यों रुपमा उपयोग पनि गरिरहेका हुन्छौं। थुप्रै शिशायुक्त पैंट्स र पारोका ल्याटेक्सहरुले हाम्रा भित्ता र काठ्हरू सुन्दर बनाइएका हुन्छन। शीशा स्पर्शबाट र पारो बाश्पिकरण मार्फ़त स्वश्प्रश्वास प्रणालीमा छिर्ने हुनाले हामी आफ्नै घर भित्र कति असुरक्षित छौं भन्ने कुरा देखौंछ। यिनिहरूले बिशेष गरेर बाल मष्तिस्कको बिकासमा अबरोध पुर्याउने र अंतत सुष्त मनश्थितिमा पुर्यौंछ, बौद्धिक क्षमतामा ह्रास र स्नायु प्रणालीलाइ कमजोर तुल्याउन्छन। त्यसैले यिनीहरुको प्रयोग गर्दै नगर्ने नै एक मात्र उपाय हुन आउन्छ।
५। कार्बन मोनोअक्साइड : ग्यास र दाउराको अपर्याप्त दहन, घरको बेसमेन्टमा पार्किंग र निस्कँदै गरेको गाडीले फालेको बायुमा बिशेष गरेर कार्बन मोनोअक्साइड नै हुन्छ। यसले हाम्रो शरिरको कोषिकाबाट अक्सिजनलाई बिस्थापित गरी मृत्यु या श्वाश र स्नायु प्रणालीमा तनाब ल्याउने गर्दछ। त्यसैले हाम्रो चुलो र गाडीलाइ नियमित चेक गरी राम्रो स्थितिमा राखौं या घर भित्र पार्किंग नगरौं।
६। बिशाक्त पोलीमर्स: उच्च निम्न देखि मध्यम बर्गाका हरेकका घरमा देखिने PVC(पोलीभिनाइल क्लोराइड) का कार्पेट र पाइपहरु , उच्च मध्यम बर्ग र उच्च बर्गका सबैका घरमा पाइने तिनै PVC का सामग्री या पोलियुरिथेनका फोम र पार्केटिंगका सामाग्री भेटिन्छन। यिनीहरु देख्दा राम्रो, जीबन सहज देखिने हुनाले सबैको आँखा पनि तान्ने गर्दछ। कथं कदाचित आगलागी हुंदा झनै यिनीहरुको दहनबाट निस्कने बिशाक्त पदार्थ झनै हानिकारक हुने गर्दछ।

यसो सोचौं त, बाहिरी संसारबाट वाक्क भएर होस या कामबाट थकित भएर भोक, प्यास र निद्रा मेटाउन, माया साटासाट गर्न र आफ्नो अस्थित्व जोगाउन नयाँ पिंढी बनाउने स्वर्ग जस्तो प्यारो घर नै बिष कन्या बन्न गयो भने कति त्रासदी युक्त जीबन हुन्छ। जसरी १९७० सम्म बनेका ठूला भबनहरू जाडो छ्ल्न र ध्वनि प्रदुषण कम गर्न असबेस्टस जस्ता बिशाक्त प्रयोग गरिएका हुनाले अहिले अमेरिका, यूरोप र जापानमा ती घरहरू भुत बंगला बनेका छन। यी प्रतिनिधि घटनाबाट पाठ सिक्दै हामीले बनौँदै गरेका घरहरू कम प्रदूषित बनाऊं यथेष्ट सचेतना अपनाउनु पर्ने देखिन्छ। दिनको २० घन्टा बस्ने घरमा मास्क लगाएर बस्नु या नाक थुनेर गफ गर्नु युक्ति संगत हुन्न। बिकासको चरण भर्खर बमे सर्दी गरेको हाम्रो जस्तो देशमा असाबधानीबस जथाभाबी घर बनाउँदै गयौं भने हाम्रा अस्पताल र डाक्टरले थाहा पाउने रोग र ब्यथा बोकेर हामी भौतारिनु पर्ने हुन्छ। जसरी जापानले बिकासको सुरुका दिनहरुमा ज्ञानका अभाबले पारो र क्याड्मियम समुद्रमा फाले र त्यसको प्रतिफल क्रमश: मिनामाता र इताई इताई भन्ने रोग उनै। त्यों क्षण नदोहोरिएला भन्न सकिन्न। सम्बंधित सबै सरोकारवालाहरूले नि मनग्गे सोच्नु पर्दछ, अन्यथा हामी संग पछुताउनु बाहेक अरु कुनै एको रहने छैन।

हार्दिक शुभकामना

2011-04-15T11:33:00.002+09:00

बादल उही छ
नपर्ने पानी उही छ
बन्दूक उही छ
पड्काउने उही छ,
फरक केबल ६७ मा १ बढी छ ।
हार्ने जो छ कुर्चिमा बिराजमान उही छ,
पहिले हार्ने पो थियो अहिले जित्ने त छ,
तर हार्नेको बोलवाला चर्को छ,
अदालत उही छ र त
जित्ने पुरानै छ ,
फरक सिर्फ़ ६७ मा १ बढी छ।
कर उठेर के भयो?
उठाउने गुप्तबास, बहिवाला घरको बास
फरक यत्ति हो ,
पहिले मुख ठुलो थियो अहिले मुख धेरै छन,
पहिले बस्तु थोरै थिए अहिले जे पनि छन,
६७ मा किन झर्ने भन्ने
ऐले भर्याङ्ग खोज्दैको हैरान छ।
हामीलाई के छ र?
बालकलाई फुर्क्याउने,
बुढालाई तर्साउने
युबालाई खाई न पाईसंग जोस्याउने
यो जोड़, ६७ +१ = २०६८
इस्बी र बिक्रमको हांडीमा नभुटिए
यही मौकामा नया बर्षको शुभकामना भन्दै गरौंला,
अहिलेलाई सबैलाई हार्दिक शुभकामना !!!

नयाँ बर्ष २०११ को मंगलमय शुभकामना!

2011-01-01T23:59:00.003+09:00

पुराना दिन सम्झंदा यस्तो लाग्छ, मार्साबलाई सोधेर जन्ममिति लेख्दा धन्दै गल्ती गर्ने हामीजस्ता नेपालीले यो अंग्रेजी नयाँ बर्ष यसरी मनाइएला जस्तो पनि लागेको थिएन। एक दशक सम्म बिदेश बसाई पछि दुई-दुइओटा नयाँ बर्ष मनाउने बानी नै पर्यो। । यो नयाँ बर्षले भिन्दै खालको अनुभूति भने दिलायो। जापानमा बस्दा समुन्द्र या डांडाबाट उदाउँदै गरेको सूर्य हेर्ने र बिहानै डांडा चड़ने प्रचलनलाई निरंतरता दिन गत बर्षको बर्षान्तमा छोटो मोटो झोली तुम्लो बोकेर आतंरिक पर्यटनको बढ़ावा गर्न भनी हामी नगरकोट प्रस्थान गर्यौं । पर्यटन बर्ष २०११ लाई सफल पार्न केही सहयोग पनि पुग्ने, आफुलाई पनि आनन्द हुने हिसाबले र पुराना यादगारको अनुभूति लिन नगरकोट लागियो । तर केही समयको यात्रा पछि नै किन हो कुन्नि पर्यटन बर्षको खिल्ली उन्ड़ेको देख्दा मनै अमिलो भएर आयो। ती फाट्ट फुट्ट देखिएका पर्यटकहरू नेपाली नक्सा बोकेर हिंडेका थिए, तर अफसोच नक्सामा लेखिएको म्याप सडकमा थिएन, सूर्य बिनायकबाट कमल बिनायक सम्म जान निर्देशन कतै छैन, १० बर्ष पहिला रत्नपार्कबाट जान मिल्थ्यो, अहिले छैन, रोकिने बस स्टाप फेरिए, बाटो थाहा पाउने काइदा भनेको उही किराना पसलमा लेखिएको साइनबोर्डका गठ्ठाघर, सुर्यबिनायक, कमलबिनायक हेर्दै जानू पर्ने अचम्मको बिडम्बना। नगरकोट पुगियो, आगो तापियो, मादल बजाइयो, र सबै बिदेशी पाहुनालाई गीत गाउन लगाएर रमाइलो पनि गरियो। ५ जना डाक्टर रहेछन, मीठा गीत गाए, एक जना स्पानिश रहेछन नेपाली टुहुरालाई सहयोग गर्न भनेर आएका, तिनैका घर आफ्नो भन्दा ठुलो देखेपछि दिक्क मानेर नेपाल घुम्न निस्केका रहेछन, दुखेसो पोखे, र मन हल्का गरे, एकजना ग्रीक नागरिक रहेछन, ॐ माने पेमे हो भनेर घोकर बसेका। यसरी नै काउंट डाउन सकी संधैं झैं बिहानको सूर्य उदय हेर्ने लालासाका साथ बिदेशी नागरिक संग नयाँ बर्षको शुभकामाना साटासाट गरी सुतियो। न पुर्बानुमान, न लक्षण, पानी पर्यो बादलले आकास ढाक्यो, आधा रहर सेलायो। बिहानको नास्ता पछि ३.५ किमीको दुरिमा रहेको टाओर ताकेर हानियौं। बिहानको सित्तल र स्वच्छ पवनको रसास्वादन गर्दै तावोर पुग्दा एस्तो लाग्थ्यो अरुको उमेर १ बर्ष बडदै गर्दा आफ्नो उमेर १० ले घट्दै छ जस्तो लाग्थ्यो। (किन होला? पत्ता लगाउने जिम्मा तपैहरुकई)। टाओर पृथ्वी नारायाणले निर्माण गरेको जस्तो, चढन खोजने हामी नेपाली स्वम्भुका पुर्खा जस्ता, देखिने हिमाल सातुको थुप्रो जस्तो न कुनै हिमालको नाम कतै लेखिएको छ, बादल लागे पनि यो देखिने हिमालको फोटो ठाउं मिलाएर राखिएको भए नेपालका हिमालका नामहरु जान्न कुनै नेपालीले पनि बिदेशी संग सोध्न त पर्दैन्थ्यो। यो बाक्य किन भन्दै छु भने एक जना आतंरिक र आधुनिक पर्यटक बहिनिले बीरगंज भनेको इंडिया हैन? भन्दै ठुलो स्वरमा सोध्दै थिईन।
सांच्चै यो नयाँ बर्ष रमाइलो संग मनाउँदै गर्दा युबाहरुमा देखिएको कुलत र बिकृतिले कता कता असजिलो पो बनायो।
जिबनमा पहिलो चोटी नेपाली भूमिमा यसरी बिदेशी नया बर्ष मनाइयो। मनाउन भने जापानी तरिकाले नै मनाइयो। आधा बकुल्ला जस्तो, आधा आधुनिक जस्तो। के नमिलेको के नमिलेको जस्तो। जे भए पनि एकदम रमाइलो रह्यो।
यही ऐनमौकामा यहाहरू सबैलाई मेरो र मेरो परिबारको तर्फ़बाट नयाँ बर्ष २०११ को हार्दिक मंगलमय शुभकामानाब्यक्त गर्दछु।

हैसियत अनुसारकै हैन र काम गर्ने?

2010-11-30T01:00:00.003+09:00

किन हो कुन्नि, म काम काजी र काम गर्ने मान्छेलाई एकदम श्रदा गर्थें, र अझै पनि गर्दछु, आदर्थी शब्दले बोलाउंछु, काम गर्दा आफु पनि कता कता संलग्न हुन मन लाग्छ, र हुन्छु । ओरिपरी काम गर्ने मान्छेलाई गरेको ब्यबहार पनि नदेखेको हैन, तर हिजो आज कता कता तेसो भन्न असजिलो पो लाग्दैछ।
१।
सानो स्ल्याब बन्दै थियो, गिटी, बालुवा र सीमेंट घोलेर जन्तिबाख्रो जस्तै मसला बनाएका रहेछन। पखाला लगे जस्तो गर्न हुन्न, मसला सुधार त, भनें । एउटा फुच्चे बोल्यो "यो हुन्न?" मैले भने "हुन्न", उ फिस्स हँस्यो, ठ्याक्कै जापानी प्रोफेसरको पारामा, मानौं उसले सबै जानेको छ। मैले थपें, पानी किन धेरै? तपाईहरुको पाइप नै ठुलो, त्यसैले धेरै पानी पर्यो। तर यो झन धेरै बालियों हुन्छ। हुन्न, यसलाई रोकर आडमै रहेको अर्को पालो पर्खेको बलुवा, गिटी र सीमेंट मिसाऊ भनें, भन्दा नभन्दै , हामीले गरेको नभए अर्कै मिस्त्री बोलाउनुस, हामी सक्दैनम। म जिल्ल परें, पानी घटाउन नसक्ने कि बालुवा थप्न नसक्ने? यसो गर्दै गर्दा सबैको अनुभब सुन्ने मौक़ा पनि मिलेको थियो, कामदारको काममा चित्त बुझेन भने कामदारलाई भन्ने हैन , ठेकेदारलाई पो। हो रहेछ। ठेकेदारलाई भनेको, "के गर्ने सर, भन्नै हुन्न, भने देखि हिडीहाल्छन, काम अंत पनि पाउन सक्छन, तर कामदार पो पाइन्न त। तैं चुप मै चुप।
२.

धरो जोड़ने बेला आयो, १७ वटा फ़ोन कल गरेपछि एउटा करोडपति कामदार फेला परे। काम गरे, उनी त एस्ता थिए कि उनको काममा बोलीमा र आदेशमा नाइ नास्ति र प्रश्नाबाचक चिन्ह झुन्दयाउनु आफु बुद्दू बने जस्तो। बड़ो अनुनय बिनय गरेर ७१ ओटा जति फ़ोन गरे पछिआएका केयुकेयलका आदरणीय कर्मचारी धारो जोडन आउंदा सडकको छेउमा सिन्के लुकाई खेलन मात्रै पुग्ने माटो दुई तीर बांडेर प्रफुल्ल मुद्रामा उलटो मलाई पो उर्दी लाउँदै थिए, मैले सब काम सकें, तपाई पो ढीला त। खाल्टो गहिरो भएन,अली खन्ना पर्यो भनेको त, म सक्दिन, मैले खनेको चित्त बुझेन भने अर्कै लगाउनुस। पैसा यत्ति दिन्छु पनि भनेको छैन, ठेक्का पनि हैन, लागेको दिनको पैसा दिंदा पनि किन हो यी दुई पात्र यी दुई पात्र घटनामा यसरी पेश भएका?
सामान आफ्नो, पाखुरा उनको तर दैनिक हाजिरमा जागीर खाने यस खालका कामदार अर्काको कुरै सुन्न नहुने बानी किन बस्यो कुन्नि? मिस्त्रिले, काम्दारले र अन्य ब्याबसायीहरूले सिकने कुरा थुप्रै छन, तर काम लगाउने र काम गर्ने बिचको ब्रिज बन्न न ठेकेदार तैयार हुन्छ, न उनिहरुनै सुन्न तयार हुन्छन्। यसरी उनको ब्याबसायीकता कसरी बिकास हुन्छ कुन्नि?

बालकको खुत्रुकेको पैसा पुस्तकालय बनाउन दान !

2010-11-13T17:18:00.004+09:00

छोटो मन्तब्यका साथ रसिक
उपस्थित बिद्यार्थी, अभिभाबक र पाहुना

फेरी पाहुना र शिक्षक
मिति - २०६७- ०६- ३०
स्थान- बिज्ञान प्रा. बि.,हर्मि-८, गोरखा

हाल काव्य माध्यमिक स्कूल, बानेश्वर को कक्षा ५ मा अध्यनरत छोरा रसिक ढकालको लामो जापान बसाई र पुस्तक प्रतिको मोह र शिक्षामा परिबर्तनको चाहनाले नै होला, २००६ मा छुटटीमा नेपाल आउदा रसिकले केही स्कुलको भ्रमण र पुस्तकालय एबम अन्य भौतिक पुर्बाधारको आंकलन गर्ने काम गरेका थिए। यसै सिलसिलामा आफ्नो स्थायी घर रहेको हर्मि-८, गोरखा स्थित बिज्ञान प्रा। बि।मा जांदा बिद्यार्थी, शिक्षक, बेन्च, कालोपाटी जस्ता आधारभूत संरचना मात्रै देखेपछि आफूले केही गरिदिने अठोटका साथ जापान फर्किए. हरेक दिन केही रकम स्कुलको लागी दान गर्ने भनी स्कुलको खुत्रुके बनाई २ बर्षको अबधिमा जम्मा भएको रकम जापानी येन १२,००० बाट हुन आउने ने। रु। १०,००० र बुवाआमाको तर्फबाट रु १०,००० गरी जम्मा रु २०,००० बाट उपलब्ध हुन सक्ने बालपुस्तक किनी दिने निर्णय गर्यौ। उनको यो चाहना पूरा गर्न केही पुस्तक किनी नवमीको दिनमा हस्तांतरण गर्ने निधो भयो। जसअनुरूप उक्त दिन स्थानीय युबाहरूले गरेको जनचेतानामुलक सांस्कृतिक कार्यक्रमको समापन पछि बिध्यालय प्राङ्गणमा भेला भएका बिद्यार्थी, शिक्षक, अभिभाबक बिदेशी पाहुना र बुद्दिजीबीको रोहोबरमा एक कार्यक्रममा संचालन भयो. उक्त बिध्यालयका शिक्षक कृष्ण प्रसाद अधिकारीको उदघोषण, स्थानीय अभिभाबक भुबनेश्वर भट्ट, जीवन ज्योति ढकाल, पुस्तक प्रदान गर्ने रसिक ढकाल र मेरो छोटो मनतब्य पछि सांकेतिक पुस्तक हस्तान्तरण गर्ने कार्य सम्पन्न भयो. यस कार्यलाई मन पराई आस्ट्रेलिया स्थायी बसोबास गर्ने उनका मामा जीबन ढुंगानाले रु २०,००० र जर्मन नागरिक उत्ता देलेफंटबाट रु १,००० र भारतीय नागरिक चेतन इसरानी बाट रु १,००० गरी जम्मा संकलित रकम रु ४२,००० बाट आबस्यक पुस्तक किन्ने सल्लाहा भयो. यसरी बिना पुस्तक पढने र पढाउने शिक्षण गतिबिधिमा केही सुधार आउने लक्षण पनि देखिएकाले र संपूर्ण अभिभाबक एबम बुद्धिजीबीको हौसला र प्रोत्साहनले कक्षा ५ मा अध्यनरत एक बिध्यार्थिको मन पनि प्रफुल्लित बनायो। उनले भनेको "मेरो चाकलेट खाने पैसाले किताब किनिदिएको छू, संगै पढ़ौं है" भन्ने उद्गारले उपस्थित सबै अभिभाबकलाई भाब बिभोर बनाएको थियो।
(पुनश्च: विडिओ राख्ने असमर्थता)

बिज्ञानको बिकास कहिलेबाट शुरू गर्ने?

2010-07-28T10:05:00.001+09:00

अहिले सम्मका घटनाक्रम र अनुभबले के सिध्द गरेको छ भने कुनै पनि देशमा भएको र हुने राजनैतिक र सामाजिक परिबर्तन संगै देशको दिर्घकालिन स्थायित्वको एक मात्र सूत्र भनेको बिज्ञानको बिकास मार्फ़त गरिने आर्थिक क्रान्ति नै हो। बिज्ञानको बिकाश जिज्ञासु बैज्ञानिकको अबलोकन र लगनशीलताबाट सुरु हुन्छ। बिसिको इरामा नै यही अबलोकन बिधिबाट तारा, ग्रह, सूर्य आदिको गति र अबस्थिति निर्धारण गरिन्थ्यो। हुन त अस्तिताका सम्म शुक्र हेरेर हाम्रा हजूरआमाहरूले समयको निर्धारण गर्नुहुन्थ्यो। यसले के देखाउंछ भने यो बिधिको महत्व ज्यादै ठुलो र बिस्त्रित छ, र अझ मुख्य कुरा, यो काम गर्न झोला बोकेरै स्कुल र बिश्वबिध्यालय धाउनै पर्छ भन्ने पनि छैन, अनि चार्ल्स डार्विन र न्यूटन नै बन्नु पर्छ भन्ने पनि छैन। सूर्य ग्रहण लाग्ने र छाड़ने समय, मनसुन सुरु हुने र अन्त्य हुने मात्रै हैन, हरपलको मौसम सम्बंधित जानकारी पाउने जनताको जुन अधिकार छ, त्यों अधिकार दिने भनेको पनि बैग्यानिकले नै हो। अर्केमिडिजले ल अफ इकुलिब्रिएम सुरु गर्नु भन्दा पहले देखि नै जोख्ने काम त भएको थियो, तर बस्तु देखेर कल्पनाको बढोत्तरी हुन्छ भन्ने मार्क्सको सिद्दान्त अनुसार दिन दिनै नया आबिस्कार गर्न सजिलो पनि हुँदै गएको छ। प्राग ऐतिहासिक समयबाट जसरी बिज्ञान अबलोकन, सिद्दान्त प्रतिपादन, बिस्त्रितिकरण हुँदै नयाँ नयाँ आबिस्कार गर्ने चरणमा प्रबेस गर्यो, मान्छेले आफ्नो जिबनलाई सहज र परिस्कृत बनाउँदै पनि लग्यो। एउटा सिक्काको दुइओटा पाटा भए जस्तै हरेक चीजको उज्यालो र अँध्यारो पक्ष हुन्छन। जर्मन बैग्यानिकले बनाएको ग्यास चैम्बरमा पोल्यांडका थुप्रै बालबालिका, महिला सहित थुप्रै युबाहरुको इहलीला समाप्त पारियो, अमेरिकनले परमाणबिक बम बनाएर जापानको दुई शहरमा नरसंहार पनि गरे , तर देशको र बिज्ञानको बिकास रोकिएन। मैले पोलैंडमा देखेको गैस च्याम्बर र भुत बंगलाले मलाई स्तब्ध बनाएको थियो जहाँ नागरिकलाई युद्दले एक चोटी हैन बारबार सताएको थियो. त्यस्तै गरी नागासाकी र हिरोसिमाले पनि मलाई भाब बिह्वल बनायो जहाँ त्यों देशका मान्छेलाई औडाहा बनाएर आत्मादाहा गर्न बाध्य समेत पारेको थियो, तर तिनै पोलिश र जापानिजको बिज्ञान र बिकास प्रतिको मोह पनि कहिल्ये भंग भएन. यसले के बुजाउंछ भने युद्द र बिज्ञान जोडिएर आए पनि तिनीहरुको अन्तर्निहित स्थान अलग भएकै कारण कसैले पनि यसको महत्व रोक्न सकेनन या चाहेनन। अब आएर बौद्दिक सम्पतिको बिनिमयको कारण हरेक ठाउँमा हरेकले अनुभव र अबलोकन नगरीकनै उक्त सेवा पाउन सक्छौं। सबैले सबै थोक जान्नु पनि पर्दैन र एकैथोकमा सबैजना झुम्मिन पनि हुँदैन।

बिकासको क्रम बडदै जांदा अहिले सारा संसार एउटा गाऊं जस्तै भएको छ. एउटा गाउँको सानो आबिस्कार पूरा बिश्वको सम्पदा बन्दैछ, एउटा बैग्यानिकको सम्मलेन कुनै गाउँको कचहरी जस्तै बन्दैछ। तर ठीक तेत्तिनै बेला हामी नेपाली भने ग्लोबल कुवा हैन मजेरिमा कुवा खानेर आत्मारती लिंदै छौं। हाम्रो एउटा सानो घरको परिबारलाई समेत गुम्रहामा पारेर हाम्रै घर मालिकको चरणस्पर्समा लिप्त भैदिए आफ्नो जीबन सफल हुन्छ भनठान्ने नयाँ जमींदार जन्माउँदै छौं।सामाजिक उथल पुथल पछि हुनुपर्ने आर्थिक क्रान्तिको आशैआशमा जयतु संस्कृतम सेलायो, २०३६ सालको स्वतन्त्रताको चाहना सेलायो, २०४७ सालको बिश्वको नंबर १ भनिएको संबिधान सुस्तायो र ५२-६२ सम्मको जबरजस्त गरिएको सामाजिक र राजनैतिक उथल पुथल पनि सेलाउँदै छ । सामाजिक परिबर्तन संगै आर्थिक उन्नति चाहने सांढे २ करोड़ नेपालीको भाबनाको दांईं गर्दै हामी कति बेर यो प्रधानमन्त्रीको कुर्चिको मियोमा घुमिरहने हो? त्रिभुवन बिश्वबिध्यालयको मियो पनि प्र.म, एक मात्र अनुसंधान केन्द्रको मियो पनि उनी नै ।

अब यो देशमा केंद्रीकृत दांईं हैन कि,बिकेंद्रित दांईं गर्नु पर्ने बेला भएको छ। राजनैतिक दांईं, आर्थिक दांईं र सामाजिक दांईं गर्न ढीला भैसकेको छ र यसको लागि छुट्टा छुट्टै मियो गाडन जरुरी छ। अब म राजनैतिक र आर्थिक भन्दा पनि बिज्ञानको दांईं र मियोमा प्रबेश गर्न चाहन्छु।
राज्यमा हुने बिज्ञानको मियो भनेको बिज्ञान तथा प्रबिधि मंत्रालय नै हो, जो सक्षम र सबलको त कुरै छोडौं कसैको रोजाईमा पनि पर्दैन। जहां रकम छैन, केही गरेर देखाउन्छु भन्ने अठोट र इच्छाशक्ति छैन, अनि तेस्तो मियो जुन काठको राखे पनि के भयो र? चिलाउनेको राखे पनि के, सालको राखे पनि के, दुई फंको घुम्ने बित्तिकै पड्कने बांसको राखे पनि के? त्यसैले हरेक पटक उक्त मंत्रालयमा नियालोको मियो राखिने गरेको छ। अनि निर्देशन आउँछ, बिस्तारै मिलाएर घुमौं है! कहिले कही भद्रगोल कम गरि भद्रभलाद्मी मिलेर दांईं गरौं कि भने पनि स्थायीत्वको अभिब्रिदिको लागि स्वछ्न्दता मन पराउने प्राक्रतिक गुणमा अब्यस्थ भएका हामीसंग संभव हुने कुरा पनि भएन । यो मन्त्रालयको क्षमता, बजेट, र आत्मानिर्णयको अभिब्रिद्दी गर्न दिन ढीला भैसकेको छ। यसमा सोचने हो कि?

अर्को अंग छ, नेपाल एकाडेमी अफ साइन्स एंड टेक्नोलोजी, जसको चान्सलर एक राजनैतिक ब्यक्ति प्रधानमन्त्री छन। यो अंगका कार्यकारी प्रमुख पनि राजनीतक रूपमै नियुक्ति गरिने हुंडा ब्याबसायिक ब्यक्तित्व छानिने संभाबना अरु संघ संस्था जस्तै यसमा पनि कम हुन जाने नै भयो। यदी यस्ता गैर राजनैतिक संस्थालाई जुन पार्टी सत्तामा आएपनि बिना भेद्भाब सहयोग गर्दै जाने र आबस्यक बजेट निकासा गरिदिने हो भने यो देशको प्राक्रतिक सम्पदा हाम्रो हितको लागि भरपूर सदुपयोग गर्न सकिन्थ्यो। उता यही संस्थालाई आबस्यक पर्ने मानबीय शक्ति उत्पादन गर्ने त्रिबिबी भने शिक्षकको तलब खुवाउनै चिन्ता गर्नु परेपछी पढाईको स्तर खस्कने कुरा निर्बिबाध छ। र यस्मा बिराजमान भएका ब्यक्तित्वहरुको क्रियाशीलता र इच्छाशक्ति यो संसारको कुनै पनि बिस्वबिध्यालयमा देख्न नपाइने दुर्लभ र धीमा छ. त्यों भन्दा ठुलो सामाजिक समस्या भनेको भ्रष्ट कर्मचारीको बड़्दै गरेको रबाफले इमानदार बर्गमा नैरास्यता बढाएको छ। अनि अग्रज हेरेर पढने हाम्रो समाजमा कुन चाहि बिद्यार्थी इमानदार बन्ने अठोटका साथ पढने छ र? रसायनशास्त्र पढ्दै गरेका बिद्यार्थीलाई टेस्ट ट्यूब छुवाएर मात्रै पुराना कुरा सिकाएर देशले के नयाँ कुरा पाउन्छ? सुन्तालाको दाना झिक्ने या धानमा अरु संतुलित तत्व राख्न सक्ने बायोटेक्नोलोजी नपढाएर, बयोटेक्नोलोजीको उपादेयता नै के छ र?
यी सम्पूर्ण समस्याको तत्काल राजनैतिक रुपमा समाधान गर्नु पर्ने छ र यो काम जसबाट शुरू गरे पनि स्वागत योग्य नै हुनेछ। यो ग्लोबल भिलेजमा आफ्नो इज्जेत र प्रतिष्ठा जोगाउन भने पनि यो बिषयलाई गम्भिरताका साथ सोच्नु पर्ने जरुरी छ। जसरी हामीले ६२-६३ पछि राजनैतिक क्रम भंग गर्यौं, तर सामाजिक र आर्थिक क्रम भंग गर्ने कुनै लक्षन देखाएनौं. नेकपा माओबादी यति ठुलो कुर्बानी गरेर जुन राजनैतिक परिबर्तन त गरियो, त्यसपछि स्वत जानू पर्ने आर्थिक बिकास र सामाजिक परिबर्तनको लागि केही उल्लेख्य प्रयास त भएका छन, तर ति कुनै पनि हिसाबले तृप्ति गराउने खालका छैनन. अझ त्यसमाथी शिक्षा र अझ यस भित्रको बिज्ञान यति पछि पारिएको छ, त्यसलाई कुनै पनि टाल्टुले र झिनामशिना प्रयासले इज्जेत ढाकने सम्मको पनि काम हुने वाला छैन. त्यसैले यी सबै समस्याका पोका फुकाउनु भन्दा पहिला समाधानका जुक्ति पनि प्रकाश पार्नु जरुरी हुन्छ, र त्यसलाई पूर्ति गर्ने बाटो देखाउने काम यही क्षेत्रमा काम गरेका मान्छेको हुन आउंछ.भन्ने बिश्वसका साथ मलाई सुझेका र यसमा उल्लेख गर्न भ्याउने उपायहरुलाई गिन्तीबद्ध गर्न मन लाग्यो जुन निम्नानुसार छन:
१. सामाजिक, राजनैतिक र आर्थिक भ्रष्टिकरण कम गर्दै लैजाने: अनाबस्यक मनोरंजन र सामाजिक प्रतिष्ठाको सबाल भन्दै गरिने फजूल खर्च कम गराउन जनचेतना जगाउने, र संग संगै भ्रष्टाचार नियंत्रण गर्दै जाने हो भने बिस्तारै हामी यही ट्रैकमा फर्कने छौं. फेरी पनि यो काम गर्न राजनैतिक इच्छाशक्तिको जरुरत पर्दछ. यो काम अब जनता तहबाट भन्दा पनि नेतृत्वबातै शुरू गर्नु पर्ने भएको छ, यति लामो त्याग र बलिदान गर्दै खारिँदै आएका हाम्रा नेतागणबात यो काम हुन्छ भन्ने कुरामा आश गर्न सकिन्छ.
२। क्षमता भएका ब्याक्तिहरुलाई बेलगाम खोज र बिकाश(R &D ) गर्न दिने हो भने हाम्रो बिग्यानको क्षेत्रमा गिर्दै गरेको साखको अभिब्रिद्धि हुनेछ। त्यों गराउन बिश्वबिध्यालय, नास्ट, नार्क, रिकास्ट जस्ता संस्थाहरुमा गरिने लगानी बढाउनु पर्ने छ र यिनिहरुमा गरिने राजनैतिक हस्तक्षेप तत्काल बन्द हुनु पर्छ.
३.स्कुल एबम बिश्वबिध्यालयको पाठ्यक्रममा परिबर्तन: गणित भनेको उत्तरमाला मिलाउने, बिज्ञान भनेको प्रक्रियाको जबाफ दिने, भूगोल भनेको राजधानी घोक्ने खालको पढाई पढेर हामी हाम्रो प्राकृतिक श्रोत साधनको सदुपयोग गर्न सक्दैनौं। तर यही काम गर्न पनि सर्बप्रथम आफ्नो देशको सम्भाब्याता बुझ्नु पर्ने हुन्छ र फेरी पनि यसको लागी समेत लगानी बढाउनु पर्ने हुन्छ। प्रयोगात्मक शिक्षाको अभाबमा जसरी हामी नीरस पढाई पढ़ी राखेका छौं, त्यों हटाउन पनि पाठ्यक्रमको परिमार्जन जरुरी छ, हामी अहिले अरुलाई चाहिने जनशक्ति उत्पादन गर्दै छौं, अब यो क्रम भंग गर्नु पर्दछ।
र अन्तमा,
बिज्ञानमा गरेको लगानीको प्रतिफल ढिलो उठ्छ, तर कैयौं गुना बढ़ी उठ्छ। केही बर्ष हामीले लगानिका बर्ष भनेर किट्यौं भने हामीले प्रतिफलका थुप्रै बर्ष पाउने छौं. आशा छ, राजनैतिक नेतृत्वसंग यो गर्ने धैर्यता र इच्छाशक्ति पलाओस, जसले गर्दा हामी सम्पूर्ण नेपालीको सामाजिक, आर्थिक र बौद्धिक बिकास हुने यथेस्ट मौका मिलोस।

ह्याप्पी गुरु पुर्णिमा

2010-07-25T21:34:00.003+09:00

(समयाभाब र अस्वस्थताका कारण पुरानै लेख साभार गरें, माफ़ गर्नु होला। )

नंबर थोरै आए, बलिया बाँगा फेल भए र कहिले कांही मानबीय त्रुटी भए गुरुहरुको दिन सांच्चै ख़राब नै हुन्थे, भैराखेकै छन। १ बर्ष हैन, २ बर्ष हैन कैयौ बर्ष सम्म भेटिएका र भेटीने बिद्यार्थीको स्वभाब संग टकराब हुनु केही हद सम्म स्वभाबिक पनि हो। गुरुहरुलाई पनि १ दिन हैन, ३६५ दिन नै तम्तायर भएर बस्नु पनि कम्ति जोखिम को बिषय पनि हैन। हामी मनाबियताको यति सम्बेदनशिलतालाई पनि नपचाउने प्राणी भैसकेका छौं। यसको अर्थ गुरु बर्ग पनि लक्ष्मन रेखा भित्रका अक्ष्यम्म पात्र सम्झने भूल पनि गर्न त हुन्न, तर यति धेरै पात्र-पात्र बिचको अन्तर्क्रिया बाट निस्कने क्रिया-प्रतिक्रया कसरी यकमुष्ट एउटै आओस।

हामी सानो छंदा गुरुहरुको मान, मर्यादा, रबाफ जून उचाइमा थियो त्यों ओरालो लाग्नुमा बढ़ी समाज नै बढ़ी दोषि छ। जसले भ्रष्टाचार बाट पैसा कमाउन्छ, शहरम बंगला ठड़्याउंछ, उसैलाई आदर गर्ने, आफ्नो बालबच्चालाई, त्यसै गर्न उत्प्रेरणा गर्ने सामाजिक मान्यता बिकास भए पछि कसरी चक,डस्टर, बोर्ड वाला गुरु हरुको मान बड्थ्यो? जब मान्छे भित्र सकारात्मक चेत खुल्दैन, त्यों दिन सम्म शिक्षक एक तलबी कर्माचारी ठहरिन्छ। तेहि दिन सम्म नै समाज अधोगति तीर नै लागि रहन्छ । ५० जना घुसिया इन्जिनिएर भन्दा १ इमानदार शिक्षकले चांडो देश बिकास गर्छ। म यहाँ मेरा बाल्यकाल देखिका संपूर्ण गुरुहरुलाई ह्रिदयदेखिनै प्रणाम गर्छु। यो गुरु पुर्णिमाको दिनले हामी सबैलाई चेतनाको ज्योति प्रदान गारोस।

ह्याप्पी गुरु पूर्णिमा!!!

बांदरिकृत मनुष्य !!!

2010-07-05T02:34:00.007+09:00

मेरी कुप्री हजुर आमा कुप्री कुप्री नै मरिन

मेरा कुप्रा हजुरबा लौरोले तन्किन खोज्दा खोज्दै बीते
मेरा बा र आमा सिउंडीको बारमा झुन्डिदैंछन
मेरा ठुलाबा, ठुलीआमा सम्झंदै छन,
मेरा काका, काकी सम्झंदै आफ्नो ढाड सोझ्याउंदै छन,
म त टुकी बाली बाली ढाड कुप्र्याएको मान्छे,
गुन्द्रिमा टुपी कसी कसी ढाड कुप्र्याएको मान्छे,
आज तेहि ढाड ढुंग्रामा सोझ्याउदैंछु,
मेरो भाई खाडीमा हंसियाझै न्याकिएको छ,
मेरो भतिज युकेको ट्यूबमा करौंती झै निउरिँदै छ,
मेरा भान्जा मलेसियामा ढाड सेकाउंदै भागाभाग गर्दैछ्न,
मलाई त लाग्छ,
स्कुलमा न्याकिएका छोरा भतिजका संततिहरु
जन्मँदै बी&बी का सुडिनीका साथ हुनेछन,
अंतत म पक्कै मेरा संतानमा
चारखुट्टे बांदरिकृत मनुष्य हुँदै छु।

मलाई हिडन भन्दा माइक्रोमा कुप्रिनु छ,
स्वाभिमानको भन्दा गुलामीको आदत छ,
बनाउने भन्दा भत्काउने लत छ,
खोज्ने भन्दा चोरने आदत छ,
घाऊ टालेर शान्ति ल्याउन भन्दा
मुटु चिथोर्न रहर लाग्छ,
जित्न त्यति रूचि छैन,
चोरी घ्यापमा पोख्त छु,
यस्तै हुने रहर जो लागेर आउँछ,
त्यसैले,
म पक्कै मेरा संतानमा
चारखुट्टे बांदरिकृत मनुष्य हुँदै छु।

नेपाकेम संगको भलाकुसारी !

2010-07-03T11:45:00.004+09:00

साभार: http://networkedblogs.com/5qr0x

After spending successful years in Japan as PhD student and then later as a scientist Dr. Rabindra Dhakal has decided to settle in Nepal. He is also an example of successful Nepalese Chemists around the world. All developing countries are facing one common problem in terms of skilled manpowers. Such manpowers and students tend to go to developed countries and when necessary these countries suffer from Scientists, Engineers etc. Nepal is in same situation. Because of political instability no-one wants to or plans to go back to Nepal. Dr. Dhakal is one of the very few who has decided to settle and work in Nepal. We have talked to him in this circumstances and about the future of chemistry education and research in Nepal.

In an effort to recognize Nepalese Scientists around the globe NepaChem has initiated to put their experiences and thoughts by which we hope will benefit Science and science students in Nepal. This time NepaChem presents talk between NepaChem and Dr. Dhakal.

1. NepaChem: What is your plan in Nepal after you returned from Japan?

As I have diverse experiences on different field of Chemistry, I am duly interested to disseminate the knowledge to the youngsters of this country as a university teacher. Besides this, I am planning to explore candidate biofuel crops to find out the sustainable crops in the country to mitigate the energy crisis of the country. I am sure, my single effort would not be enough and we need a group to work in this direction so that those who don’t have better exposure to the education in a par to developed countries may learn more from us and can work collectively. So, I am planning to make a platform of equal minded people from our surrounding to achieve this goal.

2. NepaChem: Can you tell little bit about your background?

It’s like a stream coming out from mountain and still flowing somewhere in its lap. I respect every part of my life whether I do have enough hardship in my life that eventually brings me to this level. In fact, the life was and is in complete struggle to the surrounding, and I am still enjoying it. Concretely speaking, I was born in a beautiful village of Gorkha and grown up there with education in government schools upto SLC. After completion of high school, I have joined ASCOL in biological stream whereby I have completed my Intermediate and Bachelor Level study. Subsequently, I have completed my Masters Degree in Organic Chemistry and started teaching in Central Department of Chemistry, Central Campus of TU. This position offers me the best platform to be selected as an UNESCO Research Fellow in advance Chemistry and Chemical Engineering in Tokyo Institute of Technology, Japan. Considering the available option at that moment, I had moved to Chemical Engineering field to do my PhD working on processing of biopolymers for waste management. I am continuously working in the same field as a Postdoc Researcher and JSPS Research fellow in Japan.

3. NepaChem: Many people in Nepal tend to go abroad these days. But, you decided to settle in Nepal. What made you to take this decision?

I totally agree with you, our educational system is to drive our student away from the country rather than making a dam to use their potential expertise in the behest of the country. We haven’t taught our student about our resources and their application for the betterment of the country. Frankly speaking, we were taught and are still teaching mostly fundamental part of every subject in each and every discipline so that we became Jack in all but Master in non type man power. In this junction, someone should take something bold decision to take a initiative to make the reverse flow so that its resources could be understood and can be worked out for its proper utilization. When I saw some documentary of our people in foreign soil, they use to laugh on ignorance of our brothers and sisters that really touched me to do so. Living abroad always made us second tiered citizen of the country where we stayed that obviously dilute the social bond and responsibilities. By, considering this point, I have taken this bold decision.

4. NepaChem: How difficult was to take that decision?

It was really hard when it comes to family matter. In addition, the faculty with whom I have worked for long period was surprised by hearing my decision and asked me several times are you firmed with your decision. I have exposed not only with Chemistry lab but with their aspiration, culture, development trend and working habit that was always pressing me to bring it to home in the earliest. Hence, with some degree of sacrifice, I came back home convincing my surrounding as much as possible to do something for the nation if possible.

5. NepaChem: Situation in Nepal has not improved yet. Everyone is saying they are waiting for favorable condition to go back to our home country. What do you have to say?

As I have already said, the all rounder people cannot lead the country go ahead, its not their fault, some of them are genuinely working for the betterment but they couldn’t. In this junction there should be existence of pressure group who should be enough intelligent to take the ball in their fold and lead them. I believe that if we are waiting the platform watching from the distance may not be materialize in any near future, at least I can’t see it. So, those who are really interested to come back home, request you to do so and give solidarity of the similar minded man power and lead the nation, otherwise we would be so late in the race of development with other country. This is very high time to do so as the iron is hot now and hot hit iron can be molded in our choice, otherwise the rises aspiration of people making new Nepal would be cooled down, and finally, it will never be materialized again.

6. NepaChem: As a chemist, how do you see the present and future of chemistry in Nepal?

We were taught by Nepal is full of resources, green forest is wealth of Nepal, and isolated from the ocean but connected by the rivers` arteries. But for sure, we haven’t made a single effort to use it for our betterment. Similarly, we are learning Debye Huckels rule, Schrodinger`s equations and many more from the chemistry book, but never tried and tested in our country whether they are useful for our country or not. Chemistry is vivid subject that could be easily reachable to commoner, had we work bit hard on it. To make the nation, we have to go ahead to apply these knowledge and experts we currently have so that our resources would properly utilized in benign and sustainable way. Obviously, Materials have a great role in nation building effort, and so the chemistry as it is obviously under the umbrella of Chemistry. But the problem is the curriculum we have developed in chemistry, as said before is more fundamental type. Now, time has come to move ahead promulgating new department such as Applied Chemistry, Chemical Engineering, and Materials Science that may address such problems. We need to go ahead for agro-based processing industries with recycling of agricultural wastes and pharmaceutical R&D plants to make the process sustainable and the country prosperous. If we do so, we have great future in the country.

7. NepaChem: What do you suggest to those who are in abroad and want to go to Nepal?

As I have already said, this is very high time to come back home to hit the hot iron and build the nation, please do so. But, at the same time we still need someone to stay out and updated with outer world, but need them attached to the country so that both you and your nation will be benefitted. Frankly speaking, I am not in a position to invite all my colleagues and friends to come home quitting your job abroad, but can request you consider these options to make our needy citizens be happy and not keep them lagging far behind to the outer world. We can help the country from anywhere in the world, but we need to be physically and emotionally attached with this beautiful country. Finally, I thank you giving me this opportunity to speak as a returnee.

बेरोजगारको सूचकांक

2010-06-14T21:45:00.009+09:00

भनिन्छ ५% बेरोजगार हुनु भनेको आर्थिक बिकासको उत्प्रेरक बिंदु हो, जसले गर्दा प्रतिस्पर्धा पनि रहने र मेलमिलाप पनि नखल्बलिने हुन्छ। नाताबाद पनि छैन, क्रिपाबाद पनि छैन, सामाजिक र आर्थिक रुपमा पिछादिएका बर्गलाई बढी मौक़ा पनि दिने बित्तिकै सामाजिक सुरक्षा पनि बढने भयो । हामी कहाँ त त्यों बिंदु ठ्याक्कै बिपरीत छ, ४ महीना काम गरेर बांकी समय हाबा खाने किसानलाई छोड़ने हो भने योग्यता अनुसार जागीर खाने ५% पनि छैनन। अनि हुन्न त पश्चगमन ? नारा जुलुस म हेर्यो भने पहिला पहिला हुन्थे २०००-४००० अहिले अलिकती नारा मिल्यो भने हुन्छन ४००००० -५०००००, चटकेले चटक देखायो भने हुन्छन २००-५०० त। चुनाबको बेलाको बिचारा जापानी प्रधान्मंत्रिले पनि पाउँदैन त्यति धेरै श्रोता ।

सोमबारको दिन मध्यान्नको समय थियो, एउटा कार्यक्रममा हल खचाखच भरिएको थियो. सुकिला मुकिला अफिस छोडेर आएका थिए। भोलिपल्ट म नयाँ सडकमा एस्सो के निस्केको थिएँ, अचम्मको भीड़ देखें। जिल परें, नेपालीहरु कति क्रेजी छ्न है भन्दै त्रीपुरेशोवर के पुगेको थिएं, मलाई कता कता घोच्दै एउटा झिर भित्र पसन थाल्यो। यी त सब नेपाली वर्ल्डकपको सिजनमा दसरथ रंगशालामाँ फुटबल हेर्न नभई सपनाको सानो संसारलाई फराकिलो बनाउँदै, देश र नेतालाई गाली गर्दै यो महादेशको पल्लो छेउ जाने भार्यांगको जोहो गर्न घरबारीको कलिलो बुटो टुक्र्याउने जमात पो रहेछ. तर उता उल्टो, यो कोटा ल्याउन पाएकोमा हाम्रा नेताहरु बहुत खुसी छन। यो देश बिस्तारै म्यानपावर निर्यात गर्ने कारखाना पो हुँदै छ। यस्तै हुँदै गयो भने बेरोजगारको सूचकांक पनि कम हुँदै जाने भयो। देश रेमिट्यान्सको पैसामा पार्टी गर्ने पार्टी प्यालेस बन्दैछ. के एसैमा हामी रमाउने? भगबान भरोसामा बाँचेको यो देश!

हराएको नयाँ नेपाल

2010-06-01T01:44:00.004+09:00

२०४६ ताका एमाले र कांग्रेस घांटी जोडिएका छुट्टै खुट्टा भएका जोडिएका गंगा जमुना जस्तै थिए, जनमोर्चा भने झड्केलाका छोरा जस्तै बेला बेलामा संलग्न हुने परिबार जस्ता थिए। बेला फेरियो, देश द्वन्दमा फस्यो, अड्काउनेले हलो अड्काउँदै रहे, र अंतत को नोकर को मालिकको बिबादले गर्दा तिते करेलाको चास्नी खाँदै एउटै घेरामा बस्न त राजी भए तर टर्रो मुख लाउँदै । बढ्दै गरेको जनचेतना, माओबादीको बढ्दै गरेको शक्ति र स्खलित भैसकेको राजतन्त्रको छबिको खिचड़ीको आडमा गरिएको जनआन्दोलनले एउटा उत्साहा थप्यो। फौजी जित गर्न नसक्ने माओबादी र भ्रष्ट राजनितिले गर्दा जनता संगै झंडै कित्ता काट भएका दल मिले पछि राजनैतिक ब्याबस्थाको परिबर्तन संगै जनताको बढेको महत्वाकांक्षालाई समेट्न एउटा नयाँ नारा समातियो, नयाँ नेपाल। साएद कसैलाई पनि मेसो थिएन होला कस्तो बनाउने नया नेपाल भन्ने कुरा। र अर्को के कुरा पनि पक्का हो भने नेपाली हौसिन र खुट्टा तान्न अरु भन्दा धेरै अगाडी छन। जसरी २०४७ सालको संबिधानलाई बिश्वको नंबर १ भन्ने डंका पिटियो तर २० बर्षमा २० अरब खर्च गरि अर्को संबिधान बनाउन पर्यो। यहांभन्दा अरु दुर्भाग्य अरु के हुन सक्छ।
पुन कुरा उठ्छ, कस्तो नेपाल हो नयाँ नेपाल भनेको? जातजातिमा बांडिएको नेपाल पक्कै पनि नयाँ हुने छैन, बिना राजाको देश मात्रै नयाँ नेपाल पक्कै हैन होला, र युद्दको भुमरिमा फर्कने पनि हैन होला, तेसो भए के हो त यो नयाँ नेपाल? नयाँ नेपाल भनेको जातजाति भएको तर जातिएता नभएको, खंड खंड भएको तर खंडित नभएको, बिकासको सुरु भएको तर मिनामाता नभएको (जापानमा अचाक्ली बिकास हुंदा ज्ञानको अभाबले भएको मरकरी पोइजनिंग) नयाँ नेपाल हुनु पर्नेमा यहाँ त उल्टो छ, यो देश डोर्याउन चुनाब हारेका मनुष्य कुर्चिमा बस्ने अनि प्रजातान्त्रको प्रबचन सुनाउने रामदेव जस्ता बिराजमान छन। पहिले जनताले खबरदार संबिधानको अबाधि बढाउला भन्दै गर्दा परिबेश यसरी फेरियो कि नेताहरुले नबढाउलान भनेर खबरदार गर्नु पर्यो। २०६२ /६३ जस्तो नयाँ नेपालको गफ हराउँदै गएछ, अहिले त गफै गरे पनि कसैले पनि पत्याउन्दैनन। ४६/४७ को पुनराब्रिती हुनु भन्दा अरु कुनै परिबर्तन होला जस्तो छैन। अप्रत्यासित बिकास नभए कसरी यसलाई नयाँ भन्ने। एउटा बच्चालाई बढ्दै फेरिँदै गए पनि कहिले पनि नयाँ छोरो भन्न नपाए जस्तै यो देश नयाँ हुने मैले कुनै लक्षण देखिन।

तिमी त स्थुलका मानब पो रहेछौ !

2010-05-30T22:53:00.009+09:00

तिमी त स्थूलका मानब
घडेरी नै प्यारो छ,
म त रगत र पसिनाको मान्छे,
रगत नै प्यारो छ।

तिमीले देश च्यातचुत पारी खायौ
देशको रौतो खायौ, फेरी सुकुटी खायौ,
त्यों सारंगी पेटको इंडोस्कोपी जो हेरें
अल्सरै अल्सरको बिबिरा मात्रै पाएं,

तिमी त स्थूलका मानब
घडेरी नै प्यारो छ,
म त रगत र पसिनाको मान्छे,
रगत नै प्यारो छ।

बनबासको अबधि नै भयो,
कुकुरको पुच्छर अझै बांगो
सिगाने बालक पनि डाक्टर बन्थ्यो
म त मेराको कंकाल खोज्दै छु,
तिमी त घडेरी रोजेको रोज्यै छौ,

तिमी त स्थूलका मानब
घडेरी नै प्यारो छ,
म त रगत र पसिनाको मान्छे,
रगत नै प्यारो छ।

तिमी बन्दुक खोज्न बेल्जिएम गयौ
म श्वास खोज्न जाम्दी गएं
तिमी कोतपर्ब गर्न गोरखनाथ धायौ,
म यातना चियाउन चौकी धाएं,
अनायास अस्ति एउटै बाहानमा पर्यौं,
मैले पुन श्वासको कुरा सोधें,
तिमी त अझै घडेरीको भाऊ पो गर्दैथ्यौ,

तिमी त स्थूलका मानब
घडेरी नै प्यारो छ,
म त रगत र पसिनाको मान्छे,
रगत नै प्यारो छ।

किन यस्तो खै ?

2010-05-30T22:37:00.000+09:00

हिमालमा हाँसेको मेरो देश
नदीमा किन रुन्छ खै?
पहाडमा लमतन्न सुतेको मेरो देश
तराईमा किन छ्ट्पटिन्छ खै?
गाउँमा निर्धक्क डुलेको मेरो देश
शहरमा किन बेपत्ता हुन्छ खै?
पुरुषमा गोरखाली बहादुर बनेको मेरो देश
स्त्रिमा अंश खोज्दै किन रुन्छ खै?
हरियो बनमा धन देखने मेरो देश
स्याउलामा किन गोली हान्छ खै?
हाबा पानी र माटोमा राजनीति गर्ने मेरो देश
हारेर शासक किन बन्छ खै?
बैद्य र बुटीमा औषधि खोज्ने मेरो देश
मक्का र मदीना किन जान्छ खै?
कूटो, कोदालो, हलो, जुवा, ढिकी र जांतोमा सुस्ताउने मेरो देश
पांग्रा किन पोल्छ खै?
बिद्या लिन भिसा किन्ने मेरो देश
घरमै तिरो तिर्दा किन रुन्छ खै?
सदा स्वाधीन र स्वतन्त्र तिलिचोमा जम्ने मेरो देश
नोकर फेर्न पनि छिमेक किन जान्छ खै?
सगरमाथामा अग्लिने मेरो देश
रातो दरबारमा किन निहुरिन्छ खै ?
सगरमाथामा अग्लिने मेरो देश
रातो दरबारमा किन निहुरिन्छ खै ?!

बांदरको हातमा नरिवल

2010-05-28T10:48:00.005+09:00

जनताले आफ्नो भाबना मुखरित गर्न ठुलो बलिदान गरेर ल्याएको संबिधान सभा भकुंडे भिरको डिलमा प्राण पखेरू उडाउने कि त्राण हालेर फर्कने भन्ने मूड्मा छ। जसले चुनाब जित्यो उ अहिले पाखामा छ। जसले चुनाब हार्यो उ उपदेश सहित कुर्चिमा बिराजमान छ। हुंदा हुंदा प्रजातंत्र को माला जप्दै जे गरे पनि हुन्छ भन्ने गिरिजाको लिगेसी बोक्दै के पि ओली माधब नेपालको रुपमा नाटक गर्दै छन। कतिपय बिदेसी पाठ्यपुस्तकमा समेत गौतम बुद्धको जन्म थलो भारत भन्ने दुस्साहस गरे पनि टाइम्स अफ इंडियाले समेत बुद्धको देशम समेत नेता नमिलेर अशान्तिको मार्गमा जांदै भन्दै इंगित गर्दै थियो। एक प्रकारको स्वीकारोक्ति। २५५४ बर्ष सम्म न्याय अन्याय हेर्ने जिम्मा लिएका गौतम बुद्दको हिजोको जन्मदिन कति सार्थक हुन्छ त्यों थाहा छैन, तर मलाई लाग्छ यी नेताहरूलाई देख्दा यी आंखालाई पनि पट्यार लागेको होल़ा, यिनै आँखाको फेदमा आएका मकुनेलाई देख्दा यिनले मुसुमुसु हाँस्दै भन्दै थिए बांदरको हातमा नरिबल। यिनले नरिबल खाँदै छन या सुपारी, त्यसले कुनै तात्विक फरक पार्देन तर एउटा कुरा पक्का हुँदै गयो न बज्यो बांसुरी न रह्यो बांस।

फेरिएको आँखा

2010-05-25T13:10:00.003+09:00

बिगत र बर्तमानलाइ गाजेमाजे पारेर हेर्दा आफैलाई बिझेको छोटो मोटो कुरा:

गाऊं मैलो धैलो नै भएपनि शहर सुकिलो थियो, थोरै नै सही, हरियो नै थियो या भनौं लाग्थ्यो, उत्तर तीर जम्मै हिमाल देखिन्थे, मान्छे मिजासिला थिए, फुर्सदिला पनि थिए, काठमांडूका रोडहरु आंसिक भरिएका थिए, गाऊं जांदा झुम्मिने केटाकेटी बग्रेल्ती नै थिए । जागीर त त्यों बेला पनि उस्तै नै होला, चिनेको मान्छेले भनीदियो भने भयो नत्र हिस्स, जुन अहिले पनि सुध्रिएको छैन।

एक दसकसम्म बाहिर बस्दा आँखाको महत्वाकांछा ह्वातै बढेछ।

पहिला नदेखिने केराको बोक्रा र बदामको खोस्टाले पनि घोच्न थाल्दोरहेछ, कस्मेटिक सामान मात्रै बोक्न प्रयोग हुने कालो पोलीथिन ब्याग त भो मुटु नै घोच्ने गरेर छरपस्ट छन, दुर्गन्ध त नाकमै सिरिंजले सुई हाले जस्तो छ, पानी त कमी भयो भयो हाबा पनि नहुँदा त झनै पौडन नजान्नेलाई रहमा फाल्देजस्तो। हिमाल त के पल्लो डाँडो पनि नदेखिने. बल्ल अली ठुलो पनि पर्यो र त तुवांलो जति झारी सक्यो। अहिले जतागए पनि भंट्याङ भुन्टुङ र ब्रिद्दब्रिद्दा मात्रै . अब त २ महिना जस्तै हुन लाग्यो। यी आँखा पनि बिस्तारै फेरिँदै गए, अहिले त धुलो पनि धुलो जस्तो देखिन्न, मैलो पनि तेस्तो अचम्म लाग्न छोड्यो। ३ जनाको सीटमा ५ जना, १२ जना क्षमाताको मैक्रोमा २५ जना चढाउंदा पनि माइक्रोको यात्रालाई आरामदाइ नै मन्नू पर्ने, महिला र अपांगको सिट्मा जुंगामुठे सपांग बस्दा पनि कसैलाई असजिलो फिल नहुने। पहिले आउंदा जति बिझाउन्थ्यो, अहिले तेती बिझाउन्न, पहिले जे आश गर्थें, अहिले त्यों आश पनि गर्न छोड़ें, सजिलोको लागि। आँखा फेरिए पनि मन फेरिएको छैन, र फेर्ने पनि कुरा आएन, सके सम्म फेर्नै पर्ने मन र आंखाहरुलाई फेर्ने प्रबचन दिन भने छोडेको छैन, धन्न माधब नेपालको जस्तो जिब्रो चिप्लेको छैन। आगे समयको भरोसा।

हरित बिज्ञान र हाम्रो समाज

2010-03-15T16:52:00.000+09:00

आजकल हरित पदार्थको खेती रसायन बिज्ञानमा निकै नै फस्टाउँदै गएको छ, जानु पर्ने त पहिले नै थियो ढिलो भए पनि सुरु त भएको छ। यसैमा चित्त बुझाउनु पर्ने छ। यो बिज्ञान नै पदार्थको बिज्ञान भएको हुनाले बनाउंदा हरित तरिकाले बनाउनु पर्यो, प्रयोग गर्दा पनि हरित तरिकाले नै प्रयोग हुनुपर्यो र थोत्रिए पछि पनि हरित तरिकाले नै भष्म पार्नु पर्यो या पुनर्प्रयोग गर्नु पर्यो। यो हरित भन्ने बित्तिकै स्वनिर्भर र खतरामुक्त या कम खतरायुक्त हुनुपर्यो भन्ने बुझिन्छ। हामी यस्तो संघार उभिएका छौं , जहांबाट समाजलाई चाहेरै पनि हरित बनाउन सकिन्न। त्यों चरण हामीले पार गरि सक्यौं। अब मोरीहत्ते गरे पनि त्यों बाटोमा जानै सक्दैनौं। गर्न के सक्छौ भने कम रातो प्रक्रिया अपनाउन भने सक्छौं। त्यों अमेरिकाले ट्याग गर्ने खतराको सुचकको जस्तै रंगलाई आधार मानेर भन्दा रातो, सुन्तला या हरित समाज भन्न सक्छौं ।

समाज बिकासको चक्रलाई हेर्ने हो भने अफ्रिकाबाट ठड़िएका लंगुरहरू कार्बन्डाइअक्साइड नफाली युरोप, एसिया हुँदै संसार छरिए। अहिले हामी कोन्फेरेन्सको लागि, बहिनीको बिहेको लागि अझ कहिले काहीं भान्जाको पास्निको लागि कति ग्लोबल वार्मअप गराउंदैछौ? हामीले अथाहा भण्डार भएको तेल सकेर अब बनस्पति निचर्दै गाडी दौडाउने होडमा छौं। आमाको लाम्टो चुसेर भएन, बाउको घुंडा चुसेर कहिले सम्म हुने हो कुन्नि? ठिमाहा गाडी बनाउंछौं, केही बिग्रियो भने प्रत्याह्वान गर्छों, अनि फेरी हरित समाजको सपना बांडिरहन्छौं।

१९७० सम्म आस्बेसटसलाई अति सक्षम निर्माण सामाग्री सम्झ्यौं, अहिले ठूला ठूला महललाई ठाकुरहरुको भुत बंगला जस्तो बनाएर छोडेका छौं, न छुन हुन्छ, न भत्काउन हुन्छ, काउसो भन्दा डरलाग्दो।
घर बनायो, कारपेट राख्नु पर्यो, सस्तो खोज्यो पिभिसी पर्ने डर, महँगो सबैको पहुँचमा पुग्दैन। अनि फेरी समाज राताम्यै। पिभिसी बनाउंदा, चलाउंदा र पोल्दा जे गरे पनि अर्बुद रोगको डर । त्यही पाइपले ल्याएको पानी खान पाएर जुंगाको ताऊ लाउने जिम्माल, मुखिया, र सामान्य जनताहरू बिस्तारै अर्बुद रोगको पोको बोकर मिठो निद्रा निदाउंछन।

कतिपय नयाँ आबिस्कारले हामीलाई लामो आयु दिएको छ, भए गरेका र सम्भाबित हानिकारक र प्रदुषित रसायनबाट जोगाउन यथेष्ट जानकारी त दिएको छ। र त्यों भन्दा बढी, जे भए पनि बाँचिन्छ भने भरोसा दिएको छ। तर अफसोच गरीबीको फाइदा उठाउँदै धनि देशहरूले पुनर्प्रयोगको लागि भनेर बिग्रिएका या पुराना मोडेलका हानिकारक बिधुतीय र बिधुतजन्य उपकरण तिनै गरीब देशहरुमा पठाउने गरिएको छ। यसो गर्दा ती मजदुरहरू सामान्य सुरक्षाकबच पनि प्रयो गर्दैनन: मजबुरिका नाम महात्मा गाँधी। आफ्नो अर्थ धरासायी बनाएर न अमेरिका गल्छ, न DuPont ले नयाँ जैबिक तेल नै बनाउंछ न हाम्रा गाऊं घरका निमुखा किसान र मजदुरहरूले त्यस्ता हानिकारक काम गर्न छोडुन ? हुन त जति धनाढ्य भए पनि तेहि पुर्बाधारमा बसेपछि हामी सबै नै हरित समाजबाट बिमुख नै हुन्छौ। केही नभएको गाउँमा समेत बिकासको नाममा बिसाक्ति भित्रिदै छ, पिभिसी पाइप, बाल्टी, सस्ता ग्लास अनि केटाकेटिका सस्ता खेलौना। तर शहर त राताम्यै भैसक्यो।
अब कुरा आउंछ, के हो त हरित बिधि भनेको र के गर्न सक्छौं त हामी ? प्रकृति प्रदत्त पदार्थको अधिकतम उपयोग गरेर सके सम्म थोरै लागतमा अनि कम हानिकारक प्रक्रियाबाट उत्पादन गरिने बिधिलाई हरित बिधि भनिन्छ। यसले प्राकृतिक सम्पदाको जगेर्ना र जनजिबनको सुरक्षालाई बढ़ी ध्यान दिने गर्दछ। यसैले हामी पनि काठमांडूको फोहोरबाट पदार्थ या शक्ति निकाल्न सक्छौं। पोलिथिनका ब्याग बतुलने केही बच्चाहरु र थोत्रा कागज़ अनि पुराना शीशी बटुलने मित्रराष्ट्रका केही मनुष्य बाहेक जम्मै हामी ल्यान्ड्फ़िल भर्ने फिलर भएका छौं। सरकार त अकर्मण्य छ नै, हामी आफु पनि केही कम छैनौं। नेताका कुरा काटन माहिर छौं, तेहि भएकामा गर्ब गर्छों। अनि आफुले आफ्नो कर्तब्य पूरा गर्दैनौं। हामी सजिबन रोपर तेलमा परनिर्भरता कम गर्न सक्छौं, आम्रिसो रोपेर एथानोल निकल्न सक्छौ, केराको बोक्रा र उखुको खोस्टाबाट सिधै जैबिक डिजेल निकाल्न सक्छौं। हामी आत्मा निर्भर हुँदै बैज्ञानीक समाजसँग नजिकिंदै गयोउँ भने हाम्रो समाजलाई भने हरित बनाउने अती स्वर्निम मौका छ किनकी हामी अरुजती प्रदुशित भैसकेका छैनौं। हामी अभागि यस कारण्ले छौं कि हामी बिकासमा ज्यादै पछी परेका छौं तर भाग्यमानी यस कारणले छौं कि हुँदै गरेको प्रबिधी भित्र्याएर हाम्रो बातबरणलाई जोगाउन सक्छौं।

किन पृथ्वी भनिए झैं तातिएन त?

2010-02-10T11:44:00.007+09:00

दुई जना बसिराखेको कोठामा ४ जना थपिए भने कोठा तेत्तिकै तातेर आउंछ, मुख्य दुई कारणले:
१। कार्बन्डाइअक्साइड को उत्सर्गन, जसको कारणले लामो समय सम्म ताप समाती राख्न सक्छ

२। न्युटनले भने झैं तातोबाट चिसोमा ताप सर्ने प्रक्रिया, जसले ३७ डिग्रीको तातो शरीरबाट कोठामा तातो फाल्दछ।
यो त भयो सानो एउटा कोठाको अनुभब। तर बास्तबिकता त पृथ्वीसंग पनि मेल खान्छ नै। यसको केसमा पनि यी दुबै प्रक्रिया लागू हुन्छ। कैयौं बनस्पति नास गरेर अहिले ६.८ अरब मान्छे बसिराखेका छन, तिनलाई खुवाउन हजारौं फ़ार्महरु छन जसले तातो मात्रै फाल्ने हैन, कार्बनडाईअक्साइड , अमोनिया, नाइट्रोजनका भष्महरु (NOx) र अरु ताप बोक्न सक्ने पदार्थ बाहिर फाल्दछन अनि अन्तत्वगत्वा पृथ्वी फेरी तात्दछ। एउटा सानो उदाहरणको लागि तलको चित्र हेरौं त! पृथ्वी अरु १-२ डिग्री तात्दा बिरुवामा भएको सजिलै बास्पिकरण हुने जैबिक पदार्थहरू (VOP) पनि बताबरणमा मिसिन्छन अनि पुन उतष्णता थप्ने काम गर्दाछ। NO लाई भष्म गर्ने या मिथेन र कार्बनडाईअक्साइड उत्सर्गन गर्दै अरु तातो बनाउने निर्क्योल गर्दछ यो अध्ययन । तर यसले एउटा अर्को काम पनि गरेको छ उष्णता घटाउने, तर यो चित्रमा देखाए जस्तै यो मात्रा आंफैमा अपुग छ ।
हामीलाई थाहा भैसक्यो कि अब २५(२०३५) बर्षमा नै हिमालयको हिउं आधा सकिने, हिमालय सुख्खा हुने जून कुरा आयो, त्यों समयसीमा ठीक भएन भनेर स्विकारीयो पनि। तर हामीलाई त्राहीमाम पार्ने अनि त्राशदी दिनेलाई टोयोटाले कार रिकल गरेजस्तो अरु कुनै प्रतिक्रया दिइएन, कस्तो हाइसंचो। साएद कुनै एसिएनले यस्तो भबिस्यबाणी गरेको भए अयौनिक सेलबाट सेल उत्पादन गरें भन्ने कोरिएन प्रोफेसर ह्वांगको नियति पो भोग्न पर्थ्यो होला। सुद्दिपत्र जारी गर्यो सेलायो। तिन अरब मनुष्यको मनमा पुगेको मानसिक उद्बेग कसले देख्ने? अनि भन्न थाले हामीले भने झैं किन पृथ्वी तातेन।
मेरो छोटो अनुभव
२००७ सालमा ६० बर्ष पछि हिउं पर्यो काठमांडूमा, म बिना तयारी काठमांडू पुग्दा बिमानस्थलमा काम्न पर्यो। अनि भोलिपल्ट देखिको यात्रामा मैले कहिले नदेखेको तुवांलो देखें, थानकोट बाट हेर्दा पहिले बेनीघाट देखिन्थ्यो, त्यों बेलामा नौबिसे देख्न गार्हो भयो। कारण थियो एरोसोल। जताततै बिना नाप नक्साका भोटै तान्न तानिएका धर्का जस्ता धुले बाटो। एउटाको बारी जोगाउन अर्काको बारिबाट लगे पनि हुने, घुम्ती पनि डोजर हिंडे हुने गरेर देशै भरी खनिएका धुले बाटोले देशै भरी धुलो उडाएको छ, अनि लाग्दैन त तुवांलो? अनि यो कचौरा जस्तो काठमांडू बिचरा एसियाको प्रदूषित शहरमा पर्ने भयो तेहि एरोसोलले। घाम कि छिर्न नदिने कि आकासै तीर फ़र्काइएदिएपछि कम तातो त हुने नै भयो। के यसरी नै हामी सेलाउँदै त छैनौं? हुन त ग्लोबल समिटले पनि बैज्ञानिकले प्रक्षेपण गरेको दरमा पृथ्वी नतात्ने कारण पनि यसैलाई मानेको छ। अब हाम्रो देश मात्रै सेलाएर पनि भएन, सेलाउन भनेर धुलो उडाउन पनि भएन, कालो पत्र नथपुन्जेललाई यस्तै धुलाम्य आकाश त होला है हाम्रो?
न मेलाम्ची आउँछ, न इनार रसाउंछ, न ढुंगे धारा पगलिन्छ, न हाम्रा नेता सुध्रिन्छ्न, न पृथ्वी सेलाउंछ, कस्तो अकरणै अकरणको जालो हो यो?

गाऊंमा अभाव, शहरमा अज्ञानता

2010-02-02T10:59:00.012+09:00

आफुले आफ्नो कल्कलाउंदो बाल्यकाल बिताएको भूमि, जहां ठेस लागेका ढुंगाहरू, हाम्फालेका कान्लाहरू झनै चुच्चा र अग्ला बने भने मनै त हो किन किन बहलिहाल्छ, उसै माथी बिदाका दिनमा बस्तुका बंगारा घोट्ने चौर उस्तै या झनै उग्लिएको देखेपछि मन पिरोलिनु स्वभाबिक नै हो। फेरिँदै गरेको भूमिको परिधिसंग नजोडिएको साइनो बोकेर बसेको मातृभूमि जहिले पनि आफैलाई स्वागत गरे झैं लाग्छ। सबैलाई यस्तै हुने भएर त होला मलाई पनि भएको। मातृभूमि प्रति अगाध माया भएरै हो नि, यो भएन, त्यों भएन भन्ने गुनासो गर्न पनि मन लाग्ने। यो गर्न पाए हुन्थ्यो कि त्यों गर्न पाए हुन्थ्यो भन्ने भाबना उर्लेर आउंदा साथ दिने जमात फेला पार्नु पनि उत्तिकै ठुलो कुरा ठहरिन्छ। तर भैदिंदो रहेछ के भने, गाऊं छोडेर बाहिर जाने र भित्र बस्नेको भाबनाको बेमेलले गर्दा कता कता ती दुई जमातको बिचमा असामन्जस्य रहेको भेउ पाऊन कुनै दुःख गर्नु पर्दैन। जसरी देश छोडेर बाहिर जाने र देशमै बस्ने बिच रहेको राष्ट्रियता सम्बन्धी खाडल छ, उसै गरि जन्मथलो छोडेर बाहिर बस्ने र भित्रै बस्ने बिच पनि। सबैको आ-आफ्नै लूटे धन्दा चलाउन र जिबनोपयोगी पेशा अपनाउन अब गाऊं त के देशै सानो भैसक्यो। हाम्रो बिकासको चरण र सीमाले गर्दा केही बर्षको प्रबाश बसाईले मान्छेलाई खरो उतार्ने, सक्षम बनाउने र देशको आबस्यकता महसूस पनि गराउने हुनाले उपयोगीसिद्द छ भन्ने कुरा घाम जत्तिकै छर्लन्गै छ।
प्रसंग फेरी आफ्नै :हामी सपरिबार ३ बर्ष अगाडी नेपाल जांदा मलाई एक खालको अनौठो अनुभूति भयो जब मैले बाल कौतुहलता डाँडा पाखा भरी छछल्किएको देखेँ। । यति सफा र मनोरम ठाउँमा बसेका बच्चा धुलो, धुवां, चिच्याहटको गोलचक्करमा कति पीर मान्ला भनेको त उल्टो फर्कंदा पो आपत पर्यो। आखिर आफ्नो भन्ने आफ्नै हुंदो रहेछ। त्यों घर, परिबार, नातेदार, सुभचिन्तकको भिडमा बाऊ, आमा र एउटा अपार्टमेन्ट, कहिले कांही गर्ने म:म पार्टी एकदमै फिका ठहरियो। खेल,भाषा र रहन सहनमा एक रुपता नआएपनी एक पर्यबेक्षक मित्रकै भूमिकामा नै सही, एक निमेशमै देश बुझे झै घुलमिल भयो। यसै क्रममा ऊ गाउँ र बजारको स्कुल गयो। अंग्रेजी पढेर के गर्नु, मास्टरले पिटिपिटी घोकाको छ, ऊ झसँग भयो, भो म यो स्कुलमा पढ्दिन भन्यो। हुन त हामीले पढ्न भनेर पठाएका थिएनौ, ऊ स्कुल पुगेर फर्केर आउँदाआउंदै भन्यो "ति मास्टर्लाई नै सिकाउनु पर्ने रहेछ, हामीलाई के सिकाउने?" केही दिन भित्र फेरी गयो गाउँको स्कुल जहाँ शैक्षिक सामाग्रीको नाममा एउटा कालोपाटी छ, चक छ, र एउटा छडि। बस्ने बेन्च र टाउको छेक्ने टिनको पाताले छोपेको चिटिक्कको घर? फेरी प्रश्न गर्‍यो "यत्ती हो स्कुल भबन? तपाईंले पढेको प्राथमिक बिध्यालय यही हो? पढ्ने लाइब्रेरी खै त? तपाईं यस्तै स्कुल पढेर जापान जाने हुनु भएको हो? म नतमस्तक भएं, म त अझ थर्कटीको कथा भनेर रोमान्चित पारौं भनेको उसको फेरिएको अनुहार हेरेर अर्कै स्कुल हो मात्रै भनें,तत्काल बढी केही भनिन। हुन त त्यो स्कुल हामीले पढेको स्कुल भन्दा धेरै स्तरीय थियो। घर नजिकै थियो, सिमेन्ट, रडले बनाएको बकाइदाको घर थियो। १-२ कक्षा पड्दा त हामीहरु थर्कटी बोकेर जान्थेयौ। हुनत तिनै स्कुलका अग्रजहरु हेरेर चित्त बुजाउने बाटो जत्ति पनि थियो। र पनि फेरिएको जमाना र महत्वकांक्षा धान्न सक्ने हालतमा पक्कै छैनन। यस्तै सोच्दै थिएं, अनायास ऊ बोल्यो, केही सोचेछ क्यारे, फेरी थप्यो, "तपाईं जत्तिको भएर हुने भए त म यहीं पढे पनि त होला नि।" बसाइ लामो थिएन, धेरै समयको अनुभब बटुल्ने मौका पनि मिलेन। नेपालबाट फर्किन्दै गर्दा मैले सोधेको प्रश्नको उत्तरमा समेटिएको उसको बिश्लेशण यस्तो रह्यो: प्रक्रितीले भरिएको गाउँमा अभाब धेरै छ, केही सम्पन्नता भएपनि शहरमा अझै अज्ञानता। दुबै ठाउँमा दुबैको अभाव भए पनि मुख्य समस्या यही नै हो भन्ने मेरो पनि ठम्याई छ।
बांकी अर्को भाग।

न सास, न लास, न आशमा पिल्सिएको जीवन

2010-01-19T18:15:00.004+09:00

(साभार -सांघु साप्ताहिक, लेखक - अमृता लम्साल ) यहाँको हातेमालोलाइ सादर धन्यबाद।

”एउटा राजनैतिक प्रतिबद्धता बोकेर दुनियाँलाई न्याय दिन भन्दै आफ्नो स्वार्थलाई तिलाञ्जलि दिँदै कानुनचीको प्रमाणपत्र भित्तैमा छोडेर, पढाएर खाँदै आएको क्याम्पसको तनखा तँ नखा भन्दै हिड्नुभएको मेरा दाई ११ बर्षसम्म न सास, न लास न आशको कालो ओडारमा लापत्ता हुनुहुन्छ।” यो भनाई रबिन्द्र ढकालको हो। जसको दाजु अधिवक्ता राजेन्द्र ढकाललाई तत्कालिन सरकारले बेपत्ता पारेको थियो। सशस्त्र जनायुद्धको बेला, त्यतिबेला ३१ बर्षका, कुनै बेला नेपाल बार एसोसिएसन गोर्खाका अध्यक्ष समेत रहिसकेका तथा मानवाधिकारकर्मी राजेन्द्र ढकाल जसलाई तनहुँको जम्दी खोलामा नुहाउँदै गर्दा ७ जनवरी १९९९ को दिन बेल चौतारा प्रहरी चौकीका कुश बिक्रम राणाको कमाण्डमा आएको टोलीले पक्राउ गरेर लगेको थियो।

२०५२ साल फाल्गुन १ गतेदेखि ४० सूत्रीय माग तत्कालिन सरकार समक्षराखी माओवादी जनयुद्धको सुरुवात भएयता नेपाली जनताले यस्ता पीडाहरू धेरै ठूलो मात्रामा भोग्दै आउनुपरेको थियो। किनकि, आन्दोलनलाई तीब्र बनाउने क्रममा माओवादी तर्फबाट कैयौं व्यक्तिहरूलाई सुराकी गरेको, आन्दोलनलाई नसघाएको आदि आदि कारण देखाएर आफूभन्दा अलग बिचार राख्नेहरूलाई यातना दिने, मारिदिने र बेपत्ता बनाउने कार्यगरिएको थियो भने, राज्यका तर्फबाट झनै उग्र भएर कडासेकडा यातना दिने, पक्राउ पूर्जी बिनानै पक्राउ गरेर बन्दीका आफन्त र परिवारजनहरूलाई उनीहरू कहाँ छन्ा् भनेर जानकारी नै नदिने, सोधपुछ गर्ने क्रममा यातना दिँदादिंदै मारिदिने। उनीहरूको लाश समेत गायब पारिदिने घटनाहरू सबै नेपालीले देख्दै र भोग्दै आएको तथ्य सबै सामु छर्लग नै छ्र।

यसै सन्दर्भमा २०६५ साल पुष ८ गते को कुनै एउटा साप्ताहिक पत्रिकामा लोग्शरी कुँवरको नामबाट लेखिएको लेख ”पिपलाडीमा द्वन्दको आलो घाउःउनीहरू कहाँ छन्ा्?” बाट केही पंक्तिहरू उधृत गर्दैछु, त्यहाँ लेखिए अनुसार बेपत्ता पारिएका लोग्ने बारे आफ्नो धारणा राख्दै तारादेवी नामक महिलाको पीडा यसरी पोखिएको छ,”सधैं बम्बई (भारत) गइरहने मान्छे, आजभोलि पनि बम्बई नै गएका होलान्ा् जस्तो लाग्छ।' उनी प्रश्न गर्छिन्ा्, 'स(साना तीन बालबच्चा छन्ा्, उनीहरूलाई पाल्न धौ(धौ छ, मारेकै भए लास दिएको भए पनि ढुक्क हुन्थ्यौँ, लासै नपाएपछि कसरी मरिसके भनेर विश्वास गर्ने?” त्यसै गरी आफ्ना छोराको अत्तोपत्तो पाउन नसकेका सोही गाउँका ५७ वर्षीय कल्याण बोहोरा भन्छन्ा्, ''आफ्नो आँखाले लास नदेखेसम्म छोरो मरेको कसरी विश्वास गरुँ?'' यी पक्तिहरू पनि सोही लेखबाट उधृ्रत गरिएका हुन।

खोज्दै जाँदा यस्ता अभिब्यक्ति, पीडा र दर्दनाक कथाहरू थुप्रै भेटिन्छन्। हुनत, यस्ता कार्यमा हिस्सा लिनेहरूलाई कारवाही गर्ने राष्टि्रय र अन्तरराष्टि्रय ऐन र कानून नभएका होइनन्। तर यहाँ पनि एउटै कुराको कमी छ, त्यो हो, सरकारमा बस्नेहरूको जनता र राष्ट्रप्रति केही गर्ने चाहना नहुनु। यदि बेपत्ता पारिएकाका परिवार र आफन्तजनहरूलाई अलिकति भएपनि राहत दिनै चाहने हो भने त्यसको लागि छट्टै कानून नभएपनि लागु गर्नसकिने नियम र कानूनहरू नभएका होइनन्। जस्तो कि, नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३ मा राज्यको दायित्वको ब्याख्या गर्दै भनिएको छ,''सशस्त्र द्वन्दको क्रममा बेपत्ता पारिएका ब्यक्तिहरूको सम्बन्धमा गठित छानबिन आयोगको प्रतिवेदनका आधारमा त्यस्ता ब्यक्तिहरूका पीडित परिवारहरूलाई राहत उपलब्ध गराउने'' अनि फेरि भनिएको छ,''सशस्त्र द्वन्दको क्रममा मानवाधिकारको गम्भिर उल्लंघन गर्ने तथा मानवताविरुद्धको अपराधमा संलग्न ब्यक्तिहरूको बारेमा सत्य अन्वेषण गर्न तथा समाजमा मेलमिलापको बातावरण निर्माण गर्न उच्चस्तरीय सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग गठन गर्ने'' यी बाहेक, प्रहरी ऐन २०१२ ले कुनै ब्यक्तिलाई बिना वारेन्ट पूर्जी पक्राउ गरेको भएमा पक्राउ भएको ब्यक्तिलाई बाटोको म्याद बाहेक २४ घण्टाभित्र अदालतमा पेश गरिसक्नु पनर्,े नागरिक ऐन २०१२ त ब्यवहारमा ल्याउनैको लागि बनाएको भए अझै राम्रो देखिन्छ। जस अनुसार कानून बमोजिमा बाहेक कुनै पनि ब्यक्तिको ज्यान तथा वैयक्तिक स्वतन्त्रता नहरिने, गिरफ्तार भएको ब्यक्तिलाई गिरफ्तार गरिएको कारण सहितको सूचना यथासक्य चाँडो नदिई थुनामा नराखिने, सो ब्यक्तिले रोजेको कानून ब्यबसायीको सल्लाह लिन दिने आदि आदि छन। अन्य कानूनहरूमा कारागार ऐन २०१९, नेपालको सम्बिधान २०४७, सार्वजनिक अपराध र सजाय ऐन २०२७, बिस्फोटक पदार्थ ऐन २०१८, सशस्त्र प्रहरी ऐन २०५८ ले पनि कुनै न कुनै बुँदामा पक्राउ परेकाहरूको पक्षमा बोलेको छ्र। तर जसको हातमा नियम र कानून लागु गर्ने अधिकार र दायित्व रहेको छ उनीहरूलेनै सबै कुरालाई नदेखे जस्तो र नसुनेजस्तो अभिनय गरेर बस्न चाहन्छन भने हजारौ नियम र कानून भएपनि या नभएपनि के नै औचित्य रहन्छ र?

यस बारे पीडित परिवारका रविन्द्र ढकालकै भनाई अघि सारौ ''अफसोच, नयाँ नेपाल बनाउन कस्सिएका पुराना नेताहरू मान्छेको रगत र पसिना चुस्दै पुरानै ढ्याऊ गर्दै दिन काटिरहेछन्। यिनीहरूलाई अरुको एकरत्ति चिन्ता छैन भन्ने कुरा त घाम जत्तिकै छर्लङ्ग छ, तर पनि भन्नेलाई आशै मार्नभने सकिंदो रहेनछ।'' बेपत्ता पारिएकै ब्यक्तिहरूका सम्बन्धमा, राजेन्द्र ढकाल तथा कतिपय बेपत्ता पारिएका ब्यक्तिहरूका तर्फबाट परेको बन्दी प्रत्यक्षीकरण र परमादेश समेतका रीट निवेदनहरूमाथि सुनुवाईपछि २०६४ जेष्ठ १८ गते सर्बोच्च अदालतका माननीय न्यायाधीशद्वय खिलराज रेग्मी र कल्याण श्रेष्ठको संयुक्त ईजलाशले गरेका निर्णय ऐतिहासिक मानिन्छ। त्यो निर्णय प्रहरीले पक्राउ गरी बेपत्ता बनाएको तर गरेकै छैन भनेर जवाफ दिरहेको ६१ जना बेपत्ता पारिएका ब्यक्तिहरूको बारेमा थियो। सो सम्बन्धमा सुरक्षाकर्मीहरूको ”पक्राउ नै नगरेको” भन्ने एकोहोरो जवाफमा विस्वस्त हुन नसकी, अदालतकै संयन्त्रमा विशेष अनुसन्धान समिति गठन गरी प्रतिवेदन अदालत समक्ष प्रस्तुत पनि गरिएको देखिन्छ्र। जस अनुसार, ती ६१ जना मध्येका चक्र बहादुर कटुवाललाई सेनाले हिरासतमा लिई निर्मम यातना दिएको कारण मृत्यु भएको। बेपत्ता पारिएका अधिवक्ता राजेन्द्र ढकाल, बिपिन भण्डारी र दिलबहादुर राइलाई सुरक्षाकर्मले पक्राउ गरी योजनाबद्ध ढंगले बेपत्ता पारेको देखिएकोले जीवित रहेको सम्भावना कम देखिने निस्कर्ष निकालेको छ्र। तसर्थ यी सबै सत्य र तथ्य प्राप्त भैसकेपछि पनि अपराध गर्ने ब्यक्तिलाई सजाय दिन केको आनाकानी हो? कि, उनीहरू पनि कुनै मन्त्री या दलका ठूुला नेताहरूका आफन्त परे? यस बारे पीडितका तर्फबाट रविन्द्र ढकाल प्रश्न तेर्स्याउछन्,''हामी कस्तो देशका नागरिक हौं? कसले, कहाँ, कति बजे, कसरी समातेको सबै जानकारी अदालतले प्रमाणित गरेर सरकारलाइ बुझाई सक्दा पनि न्याय दिन नसक्ने यो नपँुसक सरकारलाई के भरोसाको लागि कर तिर्ने? ११ बर्ष त कुरियो अब के भनेर कुर्नु? यो सरकारलाई के गरेर त्यों काम गराउन सकिन्छ?''

हुन त आजसम्म कति ब्यक्ति बेपत्ता पारिए भनेर यकिनका साथ तथ्याङ्क पनि संकलन गर्नसकिएको देखिन्दैन, अन्तरराष्टि्रय रेडक्रसको ६ जुन २००६ को तथ्याङ्क अनुसार जम्मा ९५५ जन बेपत्तापारिएको सख्या भेटिन्छ र यसमा कञ्चनपुर पिपलाडीका ३० जनाको नाम संकलन गर्नछुटाएको आरोप छ भने इन्सेकले २०६५ जेष्ठ १८ गते जारी गरेको प्रेस विज्ञप्ति अनुसार सुरक्षाकर्मीबाट ८२८ जना र माओवादीबाट १०५ गरी जम्मा ९५५ जना बेपत्ता पारिएको तथ्याङ्क संकलन गरिएको छ्र। तर राज्यद्वारा बेपत्ता पारिएका नागरिकका परिवार समाज (बेपत्ता परिवार समाज) अनुसार ५ हजार भन्दा बढीको दावी गरिएपनि ११६२ को मात्रै नाम उल्लेख गरिएको छ्र। तर जे भएपनि एक जना मात्रै बेपत्ता पारिएपनि त्यो अपराध नै हो र त्यस्ता आपराधिक कार्यगर्ने जो कोहीलाई पनि बिना सजाय छाडेर देशमा दंडहीनतालाई प्रश्रय दिइनु हँुदैन। मूल मुद्दा भनेको यही नै हो।

संयुक्त राष्ट्र संघीय मानवअधिकार उच्चायुक्त लुउसी अर्थले २००७ को जनवरीमा जारी गरेको प्रेस बिज्ञप्तिको एउटा अंश उधृत गर्दै यो लेखको बिट मार्दछु, ''जसविरुद्ध फौजदारी उत्तरदायित्वको प्रमाण छ ती व्यक्तिहरूलाई दण्डहीनतासम्बन्धी अन्तर्राष्टि्रय सिद्धान्तहरू मुताविक न्याय गर्न नागरिक अदालतसमक्ष उभ्याइनुपर्दछ।'' अन्त्यमा, यो लेखले राजेन्द्र ढकालकी पत्नी विमला ढकाल र सात कक्षामा पढ्दै गरेका नाबाक छोरा विवेक ढकाललाई केही मात्रामा भएपनि यो ढाढस पुर्यानवोस्, यो दुःखमा उनीहरू एक्लो छैनन्, अरुले पनि साथ दिनेछन्।

११ बर्ष भयो, न्याय खै?

2010-01-07T17:20:00.011+09:00

११ बर्षमा हामीले कै गर्न सक्दैनौं? कपूरी क सिक्दै गरेको बच्चा फलामे ढोका पार गरेर इन्जिनीयर, डाक्टर, या बैज्ञानिक बन्न फाराम बोकेर क्याम्पसको ढोकामा पुग्छ, हिंडेर गए पनि नेपालको १४ अंचल ७५ जिल्ला ४००० गाबिस घुमेर सकिन्छ, साइकिल लिएर निस्कने हो भने सात ओटै महादेश घुमेर सकिन्छ। तर अफसोच, नयाँ नेपाल बनाउन कस्सिएका पुराना नेताहरु मान्छेको रगत र पसिना चुस्दै पुरानै ढ्याऊ गर्दै दिन काटिरहेछन। यिनिहरुलाई अरुको एक रत्ति चिन्ता छैन भन्ने कुरा त घाम जत्तिकई छर्लंग छ, तर पनि भन्नलाई आशै मार्न भने सकिंदो रहेनछ। एउटा राजनैतिक प्रतिबद्दता बोकेर दुनियालाई न्याय दिन भन्दै आफ्नो स्वार्थलाई तिलांजलि दिँदै कानुनचिको प्रमाणपत्र भित्तैमा छोडेर, पढाएर खाँदै आएको क्याम्पसको तनखा तं नखा भन्दै हिड्नुभएको मेरा दाई ११ बर्ष सम्म न सास, न लास न आशको कालो ओडारमा लापत्ता हुनुहुन्छ। कम्युनिष्टलाई जिउँदै खान्छु भन्ने गिरिजा फेरिएर प्रचण्डको कछाडको फेर समात्दै कुर्चिको सपना देख्दै भरे भोलीको घिड्घिडो बोकेर सेलाउँदै छन, तर उनैको सिकार बन्नू भएको मेरा दाइको कुनै अट्टो पत्तो छैन। मुद्दा हालें, ब्याक्तिगत चिठ्ठी लेखें, उनलाई मात्रै हैन उनी पछिका हरेक प्रधानमंत्रिलाई। देउबालाई लेखें, कृष्ण प्रसादलाई लेखें, ग्यानेंद्रलाई लेखें उनको दुबै हैसियतमा(राजा र मंत्राध्यक्ष) अनि प्रचण्डलाई लेखें। केही आश केही भरोसा बोकेका प्रचन्डले बेपत्ता पत्ता लगाउने आयोग बनाउने घोषणा त गरे। तर अरु केही गरेनन। किन हो कुन्नि, यी भारतमा जन्मिएका भनिएका नेपाल केही गर्न आएका भय पो गर्लान कि भन्नु, केही नगर्न आएकालाई चिठ्ठी लेख्न मन लागेना। यिनलाई बरा आफ्नै भाईहरुलाई जागीर खुवाउने हतार छ, मेरा दाई खोज्ने जांगर कहाँबाट पलाउनु?

हामी कस्तो देशका नागरिक हौं? कसले, कहाँ, कति बजे, कसरी समातेको सब्बै जानकारी अदालतले प्रमाणित गरेर सरकारलाइ बुझाई सक्दा पनि न्याय दिन नसक्ने यो नपुँसक सरकारलाई के भरोसाको लागि कर तिर्ने? ११ बर्ष त कुरियो अब के भनेर कुर्ने? यो सरकारलाई के गरेर त्यों काम गराउन सकिन्छ? यहाहरुको धारणा पाउन पाए आभारी हुने थिएं। मेरा दाजु राजेन्द्र ढकालको निम्ति न्यायको याचना सहित।

यही पुष २४ गते बेपत्ता भएको ११ बर्ष पुग्दै गरेको संध्यामा उहाँको सम्झनामा मेरो श्रद्दा सुमन, न्यायको याचना र यहांहरुको नैतिक सहयोग को अपेक्षा।

भबदीय
रबिन्द्र ढकाल

यसरी गरियो नयाँ बर्षलाई स्वागत!

2010-01-01T08:06:00.006+09:00

हामीले नयाँ बर्षलाई जापानी परम्परा अनुसार भित्र्यायौं र नमस्कारको घुस खुवाँदै आफ्नो प्रगतिको कामना गर्यौं।

माछाको फूलको परिकार नयाँ बर्षको लागि।

निरंजन ताप्दै परिबारका साथ।

समुद्रबाट निस्कदै गरेको नयाँ बर्षको नयाँ दिनको पुरानो सूर्य।

नयाँ सूर्यका दर्शानाभिलासी मनुष्यगण।

प्रशान्त महासागरबाट निस्कँदै गरेको नयाँ बर्षको नयाँ सूर्य।

नयाँ बर्षको आगमन यसरी भयो:

नयाँ बर्ष २०१० को शुभकामना!!!

2009-12-29T10:33:00.004+09:00

जे पुगेन २००९ मा, त्यों पुगोस २०१०मा

जे भयो राम्रो २००९ मा, त्यों रहीरहोस २०१० मा

जति तात्यो पृथ्वी २००९मा, तेती नै सेलाओस २०१० मा

जतिओटा टाएर बले २००९ मा, त्यत्तिनै घटोस २०१० मा

जति बने धारा २००९मा, पानी आओस सबैमा,

चेत आओस नेतामा, सचेतना जनातामा

केरा फलोस डाडामा, रेल आओस तराईमा

नेपालीको हातमै रहोस नेपाल बनाउने चाहना

2०१० को पाबन अबसरमा हार्दिक मंगलमय शुभकामना !!!

खुसी मेरी क्रिसमस!!!

2009-12-24T15:40:00.007+09:00

खस्दै गरेको अप्राकृतिक हिउं।

३-D चस्माबाट देखिएको प्रज्वलित रुख र मेरो परिबार ।

क्रिसमसमा मख्ख परेको रुख।

जिंगल बेलको गेटमा मेरो परिबार

क्रिसमसको आगन त्यसै रमाइलो।

जिंगल बेल नबजे पनि, आफै सान्तासान भएर उपहार दिनु परे पनि, कपास जस्तै हिउं नखसे पनि, आफ्नो चलन नभए पनि यहाँहरु सबैलाई यस मेरी क्रिसमसको मंगलमय शुभकामना!!!

ग्लोबल वार्मिंग र नेपाल

2009-12-10T22:53:00.018+09:00

फराकिलो आकासका चिम्सिएका ताराहरू
लाबा लस्करमा उभिएका ती पिण्डहरू
छातिमा सुइरो रोपेर बिस्फोटको पानी उमालिएको चन्द्र संगै

तेलै तेलमा छड्किएर उम्लन पर्खेर बसेको निम्सरो यो धर्ती,
मानब अतिक्रमणको पर्खाइमा
पिलिक पिलिक गरिरहेछन।

अब पालो कसको भन्दै यम पनि
भद्रकालीको तेलको लाइनमा उभिइरहेछ,

शनि बिचरा YCL झैं टाउकामा कफ़न बांधेर
टायर बोकेर हिन्दैछ,
चन्द्रमा एपोलो सम्म त ठिकै थियो
आए भेटे गए
सम्झानाको एक मुठी माटो बोकर लए,
अहिले त छातीमाँ लात हान्ने मानब देखेर
गिरिजा झैं सिंगापुर जाउँ की हस्तिनापुर हुँदै
अहिले बायु मास्कको ICU मा छ।

बिचरा जसरी पनि हारेको यो धर्ती
बाटो खने पनि हारेकै छ,
कारखाना खोले पनि हारेकै छ,
माधब जस्तो कहिले मुलपानिमा गीत गाउँछ,
कहिले कालापथरमा मुर्मुरिन्छ,
नांग्लेभारे र गौरमा हारे जस्तै
क्योटो र कोपेनहेगेनमा निन्यौरो पर्छ।
बुश भन्दा अहिले २० को १९ भन्दै
उत्तर चिरफारको सैयामा
ब्राज़ील, हिन्दुस्तान र चिनियाको
मुख तीर पल्याक पुलुक गर्दै छ।

आमूल परिबर्तनको झोली बोक्दै
त्यों लाम पुछ्रे तारा
दारी पालेर रुकुम , दारी फालेर नबमुकाम अनि
नामै नाम खोल्तिमा बोकेर हिड़ने प्रचण्ड जस्तै
नब सौर्यमन्डल बनाउने दाउमा नेबुला खोज्दै छ,
तर,
२२ तीर टुँडो फर्केको त्यों तारा मंडल
खाऊं कान्छा बा, नखाऊं दिन भारीको करामत जस्तो
रुम्जाटारको राजमार्गमा चक्काजाम गरिरहेछ,
न राशीय संघ दिने
न तापै दिने
पाए उल्कापात गर्ने,
नपाए लाम्पुछ्रेको रापमा हराउने
केही न केहीको, कहिं न कहिंको
घामको छहारीको ४ ओटा तारा जस्ता छन,
न पृथ्वी तातेको चिन्ता तिनलाई,
न पृथ्वी बनेको सुर्ता यिनलाई,
भत्ता आए भयो
चाहे कालापत्थरमा आओस
या कोपेन्हेगेनमा आओस
जसरी आए पनि आओस,
तर आओस,
पृथ्वी ताते पनि आओस, सेलाए पनि आओस
जसरी आए पनि आओस,
तर आओस।

(फोटो साभार - http://air2aircorp.net/cms/images/global-warming2.ज्प्ग)

किन यस्तो खै?

2009-12-07T11:44:00.010+09:00

हाँगा भयो गिंड

2009-12-06T14:08:00.006+09:00

त्यों बुढो रुख,
मक्किएको जिउ
जसो तसो ठाडै थियो
एक्कासि गर्ल्याम गुर्लुम ढल्यो।
सिकर्मीको बसिलामा उसको केहि चलेन
जीर्ण त्यों शरीर
बंचरोको धारमा रुनु बाहेक केही रहेन,
इतिहासको कुत तिर्दै, नसा सुकाउँदै
जिन्ग्रिएको बिचरा त्यो बुढो रुख

मुर्झाएका पात, लोलाएका हात बोकेर
सद्दाम झैं ऐले
पटांगिनीमा लम्पसार पर्यो।
हुक्का तान्ने काजि कछाड तान्दै,
असिन पसिनका जुँगा मुसार्दै गर्जंदा भए
सिकर्मी र डकर्मी लाखा पाखा लागे

औताली को बिर्ता
काजी यो खाम की त्यों खाम भए
सातो गयो, स्वाँ स्वाँ बढ्यो
धामी आए, झाँक्री आए, झारफुके आए,
सेबक आए, पीडक आए, पिडित आए,
बाहान आयो
टुक्रा टुक्रामा त्यों बुढो रुख
बाहानमा सबार भयो।
अब त आयो भनेको
भागबण्डामा तन्द्र्यांग तुन्द्रुंग पो भयो।
बुढो त ढल्यो ढल्यो
न नयाँ फुच्चे सर्यो
न बनस्पति रह्यो, न खाट भयो
के भयो यो?
रातो साडी र बुलाकी कुरेकी कजिनी
आँखा कै ओछ्यानमा भुसुक्कै निदाई।
जुँगा ताउ लाउने काजीबा`
हीनताको हुक्का तान्दै बसे
गन्ध रहित श्वेत हुस्सू फुसफुस पार्दै बसे।
फल्दै गरेको रुख ढल्यो
भागबन्डामा आँगन आँगनमा हाँगा गड्यो
गाडेर के भयो ?
सार्दा हाँगा सारेको
अहिले गिंड भयो!!!